06 february 2026, Flor Linckens
Middeleeuwse miniaturen en hedendaagse antwoorden in de Stevenskerk
Tot en met 6 april presenteert de Stevenskerk in Nijmegen de tentoonstelling 'Ver & Nabij – gebroeders Van Lymborch X hedendaagse kunstenaars’, waarin een reeks uitzonderlijke laatmiddeleeuwse miniaturen samenkomt met 130 werken van een spannende groep hedendaagse kunstenaars. Je ziet in deze expositie zowel bestaand werk als werk dat speciaal voor deze gelegenheid werd gemaakt.
Het vertrekpunt zijn Herman, Paul en Johan van Lymborch, drie Nijmeegse broers die rond 1400 uitgroeiden tot hofkunstenaars. Ze maakten technisch verfijnd en visueel rijk werk dat wordt bewaard in de collecties van het Metropolitan Museum of Art in New York, Musée Condé in Chantilly en het Vaticaan. Omdat de handschriften extreem kwetsbaar zijn, worden ze vrijwel nooit aan het publiek getoond. De drie broers stierven allemaal in 1416, rond hun dertigste, vermoedelijk aan de pest. Hun oeuvre is daardoor klein en overzichtelijk en bestaat uit slechts zes werken. In Nijmegen worden details uit twee handschriften gepresenteerd, hoogwaardige reproducties van fragmenten uit 'Les Très Riches Heures' en 'Les Belles Heures’, de kernwerken van de Van Lymborchs.
In de Stevenskerk wordt hun werk in dialoog geplaatst met het werk van een reeks hedendaagse kunstenaars. De tentoonstelling 'Ver & Nabij' is daarbij nadrukkelijk interdisciplinair opgezet. Schilderkunst, sculptuur, installatie en textiel worden getoond naast fotografie, mode, video en animatie. Die brede benadering sluit aan bij de manier waarop de Van Lymborchs zelf werkten zeshonderd jaar geleden: als makers die beelden samenstelden uit alles wat hun blikveld bereikte, gevoed door verrassend internationale invloeden dankzij de bloeiende handelsnetwerken van de late Middeleeuwen.
In de tentoonstelling zijn meerdere kunstenaars te zien die zijn vertegenwoordigd op het GalleryViewer platform, waaronder Lita Cabellut (SmithDavidson en MPV Gallery), Claudy Jongstra en Jesk Jongstra (Galerie Fontana), Raquel van Haver (Kersgallery), Levi van Veluw (Galerie Ron Mandos), Hemaseh Manawi Rad (Galerie Bart), Erwin Olaf (Galerie Ron Mandos), Ruud van Empel (Galerie Fontana), Suzanne Jongmans (Galerie Wilms) en Nomin Zezegmaa (Galerie Bart). Daarnaast zie je er onder meer werk van Iris van Herpen, Desirée Dolron en Iris Kensmil.
De expositie is opgebouwd uit verschillende ‘verhalenkamers’, waarin thema’s als Paradijs, Maria, Mens- en wereldbeeld, Dood, Geloof en hoop, Heraldiek en Kalligrafie worden verkend. Ook het herkenbare diepblauw, dat als een visuele lijn door veel werken loopt, speelt hierin een belangrijke rol.
Voor de gebroeders Van Lymborch was het heldere, lichtgevende ultramarijn een kostbaar pigment dat hemelsheid en orde representeerde. In het werk van de hedendaagse kunstenaars krijgt dat blauw vaak een meer contemplatieve lading. Denk aan de architecturale structuren van Levi van Veluw, die bijna functioneren als doorgangen of mentale ruimtes. Of aan het geconcentreerde blauw in het werk van Nomin Zezegmaa, dat eerder aan stilte en meditatieve focus doet denken dan aan decoratie. Haar praktijk wordt bijvoorbeeld regelmatig geactiveerd door middel van performances. Beiden echoën het geconcentreerde, sacrale blauw uit de miniaturen, zonder dat het figuratief wordt. In de kerk is ook een reeks witte werken uit Zezegmaa’s serie 'Writing without writing (Shadow-writing)' te zien, uitgevoerd in papier-maché, draad en was. Ze verwijzen naar kalligrafie en daarmee ook naar het werk van de Van Lymborchs.
Suzanne Jongmans maakte voor deze tentoonstelling nieuw werk dat is geïnspireerd op details uit het oeuvre van de gebroeders Van Lymborch. Daarin wordt het blauw op een hedendaagse manier gespiegeld en neemt het in verschillende tinten het volledige beeld over. In haar eerdere werk 'The Morning Pages' krijgt blauw juist een uitgesproken lichamelijk karakter, waarbij het pigment zich letterlijk aan het lichaam hecht.
Ook in termen van symboliek zijn er parallellen tussen het Middeleeuwse en het hedendaagse werk. Zo verwijzen de textiele werken van Hemaseh Manawi Rad op een eigenzinnige manier naar heraldiek. Vaandels, wapenschilden of banieren die ooit gelezen werden in termen van afkomst, waarden en bescherming krijgen hier een meer eclectische, maar niet minder symbolische invulling: een vuurtoren in een schelp en een figuur met een een boog en een zon als hoofd. Ook deze kunstenaar maakte een speciale commissie voor de expositie, waarin verschillende allegorische figuren opduiken, waaronder de Perzische vogel Seemorgh en Anubis, de god uit de Egyptische mythologie.
Textiel is op een andere manier terug te zien, bijvoorbeeld in De LOADS Collection van Claudy Jongstra en haar zoon Jesk. Hier komen plantaardige pigmenten, biodynamisch katoen, ambacht en hedendaagse vormgeving samen in kledingstukken die net zo goed sculpturaal als draagbaar zijn. Het materiaal vertelt hier evenveel als de vorm.
Als onderdeel van de tentoonstelling kun je in de torenhal ook de 'Van Lymborch Experience’ bekijken, een audiovisuele productie waarin auteur Bart van Loo het verhaal van de broers vertelt, omringd door projecties, animatie en muziek.
De tentoonstelling loopt parallel aan de tv-serie ‘Onbekend en Wereldberoemd: de Gebroeders van Lymborch’ op NPO 2, waarin Sinan Can en Pieter Roelofs (Rijksmuseum) dieper ingaan op het verhaal van de middeleeuwse kunstenaars en ook een aantal hedendaagse deelnemers uit deze tentoonstelling bezoeken.
Ver & Nabij is een samenwerking tussen Stichting Maelwael Van Lymborch, Maelwael Van Lymborch Studies, de Stevenskerk en het Valkhof Museum.
