09 january 2026, Flor Linckens
Marta & Slava in buitenplaats Kasteel Wijlre: een spannende combinatie van fictie, wetenschap en poëzie
Tot en met 1 maart presenteert buitenplaats Kasteel Wijlre de tentoonstelling ‘Hidden Messages’ van kunstenaarsduo Marta & Slava (Marieke Severens Gallery). Het duo, dat bestaat uit Marta Volkova en Slava Shevelenko, begon hun artistieke praktijk in de undergroundkunstscene van Sint-Petersburg in de jaren tachtig, binnen een autoritair systeem waarin officiële waarheden voortdurend werden geconstrueerd. Ze opereerden buiten de door de staat opgelegde kaders, waarin sociaal realistische kunst gold als de voorgeschreven kunstvorm. Die ervaring vormt nog altijd een belangrijk fundament onder hun multidisciplinaire praktijk, die is geworteld in onderzoek naar machtsstructuren, ideologie, geschiedenis, kennisproductie en collectieve verbeelding.
Hun projecten bewegen zich consequent op de grens tussen feit en fictie en maken zichtbaar hoe mythen, ideologieën en verhalen ontstaan, circuleren en zich vastzetten in het maatschappelijke bewustzijn. Marta & Slava: “Wij zijn altijd geïnteresseerd geweest in het ontstaan en het functioneren van collectieve mythologie. We proberen voor het publiek steeds mythen te construeren die een stevige oorsprong in de realiteit hebben, om vervolgens het proces van deze constructie zichtbaar te maken. (…) [Deze] projecten leiden vaak tot ruimte-vullende installaties. Objecten, beelden, videoprojecties en teksten worden met elkaar verweven tot een narratief, een soort film die je niet op een scherm ziet, maar waarin je rondloopt en waarin het onverwachte van de werkelijkheid samenkomt met de verbeelding.”
Fictie wordt daarbij haast een kritisch filosofisch instrument. In een tijd waarin feiten steeds vaker worden overschreeuwd door emoties, meningen en doelbewuste desinformatie, stellen Marta & Slava de vraag hoe verbeelding ook anders kan worden ingezet: niet om te misleiden, maar om alternatieven denkbaar te maken. Hun fictieve instituten en archieven zijn geen vlucht uit de werkelijkheid, maar juist een manier om die werkelijkheid scherper te analyseren en bevragen.
In ‘Hidden Messages’ verschuift hun blik naar de relatie tussen mens en natuur. Voor deze presentatie in buitenplaats Kasteel Wijlre ontwikkelde het duo een samenhangende reeks nieuwe werken. Centraal daarin staat het fictieve Mandragora Instituut, een zogenaamd internationaal onderzoekscentrum in de Oostenrijkse Alpen dat zich toelegt op onzichtbare vormen van communicatie tussen planten, insecten en mensen. De kunstenaars laten zich hierbij inspireren door reële inzichten uit de plantenbiologie, zoals het bestaan van ultraviolette patronen in bloemen die voor het menselijk oog onzichtbaar zijn, maar cruciaal zijn voor bestuiving.
Die wetenschappelijke basis wordt door Marta & Slava opgerekt tot een verbeeldingsruimte waarin planten niet alleen met insecten, maar ook met mensen lijken te communiceren binnen dat ultraviolette spectrum. Er ontstaat zo een alternatieve geschiedenis (uitgevoerd in vazen, sculpturen, tekeningen en architectonische schaalmodellen) waarin een lange tijd eenzijdige relatie wordt omgekeerd: we zien niet langer alleen de mens die de natuur probeert te lezen, ordenen en beheersen, maar een natuur die zelf het initiatief neemt en contact zoekt met de mens. Als een vorm van toenadering, om samen de crisis het hoofd te bieden. Als een alternatieve hiërarchie waarin de natuur een andere vorm van agency krijgt, als tegenbeweging tegen een hardnekkig antropocentrisch wereldbeeld.
De werken zijn esthetisch verleidelijk en licht vervreemdend en worden getekend door een lichte, melancholische humor. In het tentoonstellingsboekje lees je bijvoorbeeld een interview met het bestuur van het Mandragora Instituut (door Manon Berns) dat stelt dat het fictionele instituut momenteel gesloten is vanwege een renovatie en reorganisatie, maar dat het veldlaboratorium onderzoek doet naar de reactie van planten op verschillende muziekstijlen, waaronder klassieke muziek, maar ook techno en acid jazz.
Marta Volkova (1955) en Slava Shevelenko (1953) werden geboren in St. Petersburg, waar ze studeerden aan de kunstacademie. In 1991, na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, verhuisden ze naar Nederland. Het duo woont en werkt in Maastricht. Hun werk was onder meer te zien in Het Nieuwe Instituut, het Bonnefantenmuseum, KIASMA, Museum Dr. Guislain, SCHUNCK, Marres, West, Palais für Aktuelle Kunst en het huidige H’ART Museum. Het maakt deel uit van de collectie van het Bonnefantenmuseum en van Collectie Jo Crutzen.
Tip: op zondag 1 maart programmeert buitenplaats Kasteel Wijlre een boeklancering met Marta & Slava, waarin hun publicatie Hidden Messages wordt gepresenteerd. Dit event is verplaatst naar 1 maart, in plaats van 11 januari, in verband met het aanhoudende winterweer. Daarnaast organiseert de buitenplaats maandelijkse instaprondleidingen.
