25 september 2026, Flor Linckens
Too Much is Not Enough! Jan Henderikse en de dubbelzinnigheid van overvloed
BorzoGallery in Amsterdam opent op 26 september de solotentoonstelling ‘Too Much is Not Enough!’ van Jan Henderikse. De galerie toont daarin werk dat hij vanaf 1963 maakte en laat daarmee zien dat een aantal ideeën al ruim zestig jaar als een rode draad door zijn oeuvre lopen. Henderikse werkt met objecten die hij om zich heen vindt: nummerborden, munten en dollarbiljetten, maar ook speelgoed, bierkratten, kurken en afgekeurd foto- en filmmateriaal. Materialen die doorgaans niet onze aandacht trekken worden door de kunstenaar uit hun vertrouwde context gehaald en opnieuw gerangschikt.
Henderikse begon zijn carrière aanvankelijk als schilder, maar besloot rond 1960 afscheid te nemen van zijn penseel. In plaats van een beeld vanuit het niets op te bouwen, ging hij steeds vaker uit van bestaand materiaal. Hij verzamelde gevonden voorwerpen, afval en massaal geproduceerde producten en verwerkte die vervolgens in uiteenlopende assemblages en installaties. Het maken zit daarbij niet noodzakelijk in het vervaardigen van het object, maar juist in het kijken, het combineren en het presenteren: voor Henderikse kan een idee belangrijker zijn dan de fysieke uitvoering van een kunstwerk.
Die manier van werken kreeg vorm in de context van de Nederlandse Nul-groep, die begin jaren zestig ontstond en verwant was aan onder meer ZERO in Duitsland en het Nouveau Réalisme in Frankrijk. Deze kunstenaars keerden zich af van het individuele gebaar van de schilder en richtten zich op de werkelijkheid zoals die zich aandiende. Herhaling en serialiteit speelden daarin een belangrijke rol, net als het gebruik van materialen die op dat moment nauwelijks met beeldende kunst werden geassocieerd.
Binnen die context nam Henderikse, het laatste nog levende lid van de Nul-groep, een unieke positie in. Zijn werk is rebelser, minder sober en monochroom dan dat van veel van zijn collega’s. Hij voelt zich juist aangetrokken tot kleur, rommeligheid en overvloed en ziet waarde in weggegooide spullen, kitsch, reclamebeelden, souvenirs en andere objecten die normaal gesproken weinig artistieke waarde vertegenwoordigen. Die belangstelling bracht zijn werk tegelijkertijd in de buurt van popart en het Nouveau Réalisme.
Materialen zijn daarbij nooit neutraal. Geld verwijst bijvoorbeeld onvermijdelijk naar waarde, bezit en kapitalisme, en ook afgedankte verpakkingen, reclamebeelden en consumptiegoederen vertellen iets over de samenleving waarin ze circuleren. De opeenstapelingen van Henderikse zijn vaak aantrekkelijk, absurd of grappig, maar laten tegelijkertijd zien hoeveel spullen we produceren en hoe gemakkelijk we die vervolgens weer afdanken. Het is precies die dubbelheid die de titel ‘Too Much is Not Enough!’ lijkt te vangen: het plezier van de overvloed valt moeilijk los te zien van de kritiek erop.
De titel van de expositie verwijst naar een uitspraak die Henderikse in 2010 deed tegenover kunsthistoricus Antoon Melissen en raakt daarmee dus aan iets wezenlijks in zijn praktijk. Op 26 september presenteert Melissen zijn nieuwe boek Jan Henderikse. ¡SUPER! tijdens de opening in BorzoGallery (15.00-17.00).
Hoewel Henderikse vooral bekend is om zijn assemblages, omvat zijn veelzijdige praktijk ook fotografie, experimentele films, kunstenaarsboeken, multiples, foto-objecten, readymades en neonwerken.
Jan Henderikse werd in 1937 geboren in Delft en studeerde aan de Vrije Academie in Den Haag. Eind jaren vijftig vertrok hij uit Nederland en werkte hij onder meer in Düsseldorf, Curaçao, New York, Berlijn en Antwerpen. Zijn werk werd onder meer verzameld door Stedelijk Museum Amsterdam, het Kröller-Müller Museum, het Van Abbemuseum, Museum Boijmans Van Beuningen, Kunstmuseum Den Haag, het Centraal Museum, M HKA, Museum Voorlinden, Tate, het MoMA, het Brooklyn Museum, The Art Institute of Chicago en het Walker Art Center. In 2018 presenteerde Stedelijk Museum Schiedam een groot overzicht van zijn oeuvre en deze zomer was zijn werk te zien in een retrospectief in Museum EICAS in Deventer. Op dit moment is werk van Henderikse ook opgenomen in de tentoonstelling ‘Radical. Realities. Nouveau Réalisme and the Art of the 1960s’ in Kunsthalle Mannheim. In 2001 maakte Sherman de Jesus de documentaire ‘Alles is Licht - Jan Henderikse’. De kunstenaar verdeelt zijn tijd tegenwoordig tussen New York en Antwerpen en werkt, inmiddels 89 jaar oud, nog altijd verder vanuit dezelfde nieuwsgierigheid naar de wereld om hem heen.
