Marijke van Warmerdam

Marijke van Warmerdam 1959

Lives in Amsterdam, NL. Works in Amsterdam, NL.
Represented by:

Annet Gelink Gallery

Marijke van Warmerdam is internationally renowned for her short films, photographs and sculptures, forming an extraordinarily consistent body of work. In her work she portrays minute moments of life, manipulating them with simple, usually mechanic techniques such as repetition, mirroring or shifts in focus. Van Warmerdam creates an abstraction, a timeless, nearly still moment.

Artworks
Media
Highlights
Recommendations
Collections
Shows
Market position
CV

Media

Portrait of Marijke van Warmerdam for the Hollandse Meesters serie, 2015
Portrait of Marijke van Warmerdam for the Hollandse Meesters serie, 2015
Film maker Rudolf Evenhuis asked four people in Marijke van Warmerdam’s professional circle to reflect on her work.

About

Beschouwing: De tentoonstelling Dichtbij in de verte van Marijke van Warmerdam
In Marijke van Warmerdams kaalgeschraapte beelden doet Piet Mondriaan overal mee. JOOST ZWAGERMAN21 december 2011, 0:00 Suppoost zijn in een museum voor moderne en hedendaagse kunst, dat is niet altijd een lolletje. Een suppoost zit of staat - en kijkt rond. Dat is het wel. Met enig geluk meldt zich een bezoeker bij je, met een vraag. Dan geeft de suppoost antwoord. Meestal is dat antwoord: 'Dat weet ik niet, daarvoor moet u bij de informatiedesk zijn.' De werkomstandigheden voor een suppoost kunnen uitpakken als je reinste beproeving. Een tijdje geleden was ik in het SMAK in Gent. In een van de zalen was een installatie te zien, met bijbehorend geluidssculptuur. Die geluidssculptuur maakte geen geluid maar lawaai. In tegenstelling tot de dienstdoende suppoost was het mij toegestaan te vluchten. Zij was een vrouw van midden dertig met een bril met zwaar en zwart montuur en veel gel in het kortgeknipte en zwartgeverfde neo-punkhaar en hield zich kranig. Ze was vermoedelijk een kunststudente die hier wat bijverdiende en die had besloten bereidwillig het industrieel gedaver te ondergaan, maar toch kon je zien dat ze, achter de façade van de dappere bereidwilligheid, een beproeving het hoofd stond te bieden. Met enig schuldgevoel liet ik haar achter in de zaal-waar-het-daverde. Onlangs verbleef ik veel langer dan ik me had voorgenomen in de grote, door Alexander Bodon ontworpen zalen van het Boijmans Van Beuningen - waar het ondanks de aanwezigheid van een groot aantal video-installaties hartversterkend stil was. Dat is zeldzaam, want doorgaans gaat videokunst gepaard met stevige geluiden, liefst zo indringend mogelijk en het allerliefst excentriek. De video-installaties die ik in het Boijmans zag, zijn van Marijke van Warmerdam. Zij meent dat haar videokunst het kan stellen zonder geluid - en dat is ook zo. Van Warmerdams videokunst maakt deel uit van de oeuvretentoonstelling Dichtbij in de verte. Alle video-beelden wekken de schijn van een verhaal, een vertelling. Maar haar videokunst onttrekt zij zich aan de wetten van het verhaal; de werken laten zich beter vergelijken met Hollandse stillevenkunst uit voorbije eeuwen. Ook als in haar videowerken mensen of dieren figureren, blijft de indruk dat je naar een stilleven kijkt. Zoals een rups zich tot vlinder verpopt, zo verpopt het stilleven bij Van Warmerdam zich tot film. En het is beeld zonder geluid. Dat is geen gemis, maar juist een versterking. De stilte dient bij Van Warmerdam als toegevoegde waarde, een extra feature, een cadeau aan de beschouwer. Stilte als gift bij het beeld. Wat zag ik in het Boijmans? Een magere jongen van een jaar of 8, van de rug af gezien, aan de rand van een groot zwemmeer. De achterkant van de oren van de jongen zijn bijna doorschijnend, net zijn oranje zwembroek met witte broeksbakken die binnenstebuiten zitten. Er gebeurt niets. De jongen springt niet het water in maar blijft staan, waarbij het niet duidelijk wordt of hij in de verte of naar het nabije water kijkt. Lichte Stelle heet dit werk en is uit 2000. Doordat wij hem van de rug af zien, bevindt die jongen zich voor óns ook 'dichtbij in de verte'. Het jochie heeft kort tevoren een duik genomen want de zwembroek en het haar zijn nat. Straks kan en mag hij weer lekker in het water springen. We zien druppels op zijn rug en bovenarmen. Die druppels leggen op zijn huid een piepklein traject af - en daarna nog eens - en nog een keer, ad infinitum, want de film is een zogheten loop, zonder begin en zonder einde. De loop zet het jongetje klem in een eeuwig moment - hoewel dit te streng klinkt. Beter is te zeggen dat de jongen wordt geschraagd en gedragen door die loop. In vrijwel alle videowerken van Van Warmerdam gebeurt weinig tot niets, terwijl er intussen erg veel is te zien. Tegen een achtergrond van felkleurige Hollandse bollenvelden maakt een papegaai op een stokje een lenige koprol. Ook die koprol kent geen einde en is omkranst door de loop. Elders waait in een exotische vallei een strooien hoedje in de wind. Een scheutje melk waaiert in vertraging kringelend uit in een kraakhelder glas met water. Tegen de achtergrond van een gesloten raam staat op het uiteinde van een ronde tafel staat een kop-en-schotel. Een hand verschijnt. De hand tast naar de lepel en roert. Roeren in de verte heet dit werk, waarin de nooit eindigende dwarreling van sneeuwvlokken achter het raam een rust en stilte benadrukt die zich niet laat categoriseren: is er onheil in de lucht of is de sneeuwdwarreling bevrijdend? Van Warmerdam laat het ons niet weten. Als in een sneeuwdoosje dat je maar een keer hoeft schudden om een levenslange dwarreling tot stand te brengen, is de sneeuw tastbaar - maar tegelijk ongrijpbaar, niet eens benaderbaar. In weer een andere film-loop doet een meisje een handstand tegen een blinde muur. In eeuwige herhaling valt bij het slagen van de handstand haar zomerjurkje langs haar bovenlichaam naar beneden, tot net voorbij de kindernavel. Nooit meer school en nooit meer plicht, maar eeuwig handstand doen: dat is een meisjeshemel. Zoals het ogenblik waarop je op het punt staat in lekker koud water te springen zodat je geweldige spetters veroorzaakt het hemelse moment is voor een jongen van een jaar of 8. Niet voor niets noemt Van Warmerdam haar verhaalloze beeldvertellingen 'kaalgeschraapt'. Overal doet Piet Mondriaan mee, Hollandse meester van het kaalgeschraapte, bijna-lege beeld. Midden tussen de verticale zwarte raamlijsten in Roeren in de verte bevindt zich een zwarte streep van een verre horizon: je ziet Compositie van twee lijnen van Mondriaan terwijl er intussen sneeuw valt. In Rrrolle (2011), de loop-met-de-papegaai, breidt de Mondrianeske rechte rode lijn zich uit tot bloem (de Hollandse bollenvelden) en dier (het messcherpe rood van de papegaai). In Skytypers (1997) trekken vijf straaljagers witwolkende Mondriaanstrepen in een zachtblauwe lucht. Op veel plaatsen in haar werk tref je die rechte lijnen aan, de strenge rechthoeken en de ermee verbonden verstilling - maar de rechte lijn wordt omzwachteld door de zachtheid van de loop: de cirkel. Alsof je in het bolletje van je twee handen een kleine, frêle geometrie omvat. Waarom beijvert Marijke van Warmerdam zich nu al jaren voor die loop in haar werk? Ik weet het, je moet een kunstenaar niet willen psychologiseren op grond van een persoonlijke ontboezeming. Van Warmerdam laat in interviews vermoedelijk niet zonder reden zelden iets los over haar leven. De autobiografie ondermijnt volgens haarzelf waarschijnlijk de kaalgeschraaptheid in haar oeuvre. Toch trof me één anekdote die Van Warmerdam bijna haars ondanks losliet in een recent interview. Dit vertelde ze: 'Als ik aan mijn jeugd denk, is er één ding dat ik me van mezelf herinner. Ik was een nakomertje. Ik had drie broers, van wie er één overleed toen hij 16 was. Ik was 8, ik begreep niet precies wat de dood van mijn broer inhield. Maar ik besefte dat er iets verschrikkelijks was gebeurd. Ik wilde die ramp, dat verdriet, verzachten voor mijn ouders. Het beeld dat ik heb is dat ik als kind aan tafel op twee stoelen tegelijk zat: op die van mij én op die van mijn broer. Ik wilde een plaatsvervangende pijnstiller voor mijn ouders zijn (...).' Een meisje van 8 fantaseert hoe ze haar ouders kan helpen door op twee stoelen tegelijk te zitten. Maar dat kan niet. Het meisje zou bij wijze van surrogaat van stoel naar stoel moeten gaan, eerst op de ene (de hare), dan op de andere (die van haar broer), het liefst in eeuwige herhaling, want die actie vermindert misschien voor de ouders het gemis van de overleden broer. Fantaseert het kind. Maar ook die eeuwig te herhalen beweging is onmogelijk. Weet het kind. Die loop kan nooit lukken. Dat is een verdriet. Maar in het Boijmans Van Beuningen lukken alle later bedachte en gemaakte loopings wél. Dat is een triomf.
avatar image
de Volkskrant
Het leven zelf, maar dan anders
Marijke van Warmerdam werd bekend met haar filmloops: steeds herhaalde beelden waardoor je alledaagse taferelen nét anders gaat zien. Maar ze maakte meer dan films. HENNY DE LANGE3 november 2011, 0:00 De verwondering van een kind over kleine, alledaagse dingen als een dwarrelend veertje, vliegtuigstrepen in de blauwe lucht, een druppel melk die oplost in een glas water en fietsen met losse handen. Diep in ons hebben we het allemaal nog wel, het verlangen om ook in de lucht te schrijven of mee te zweven met dat veertje. Maar we doen er niets mee. Marijke van Warmerdam doet dat wel. Ze richt haar blik op overbekende momenten uit het dagelijks leven, waar we meestal aan voorbijgaan. En daar creëert ze onvergetelijke filmpjes van, waarin ze gebruik maakt van loops, de eindeloze herhaling van beelden die naadloos in elkaar overgaan. Ze vertellen geen verhaal, hebben geen plot of ontknoping, maar werken soms haast hypnotiserend door hun visuele kracht. Kunstenaar Marijke van Warmerdam (1959) brak begin jaren negentig internationaal door met 'Handstand', waarin een meisje in een witte zomerjurk eindeloos vaak een handstand maakt tegen een muur, waarbij haar onderbroek even zichtbaar wordt. In de jaren erna volgden filmloops over vliegtuigen die onafgebroken landen en opstijgen, een man die eindeloos onder de douche staat (ook lange tijd te zien op Schiphol), een ijsberende bruine beer die probeert te ontsnappen door een kozijn en dwarrelende bladeren op een winderig industrieterrein. Ze nam deel aan belangrijke internationale tentoonstellingen, zoals de biënnales van Venetië, Berlijn en Sidney en Documenta X in Kassel. Ook was haar werk te zien in diverse musea in het buitenland. Nu is er, voor het eerst sinds veertien jaar, in Nederland een overzichtsexpositie van haar werk. Jan Debbaut, oud-directeur van het Van Abbe Museum in Eindhoven en voormalig directeur Collecties van Tate Modern in Londen, stelde die samen voor het Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Marijke van Warmerdam staat vooral bekend als 'het meisje van de filmloops' en dat doet volgens Debbaut onvoldoende recht aan haar rijke en gevarieerde oeuvre. Zijn uitgangspunt was dan ook te laten zien dat haar films deel uitmaken van een groter geheel. "Films zijn essentieel in haar werk, maar ze maakt ook sculpturen, fotowerken, installaties en schilderijen." Die worden ook getoond op deze expositie, maar ze fungeren vooral als cement. De grootste zeggingskracht zit toch in de films. Bij de selectie van de veertig werken die te zien zijn, heeft Debbaut gezocht naar thema's die telkens terugkomen. De rol van de natuur, bijvoorbeeld. Volgens Van Warmerdam was het samenstellen van de expositie in dat opzicht ook voor haar zelf een eyeopener. "Ik zie nu dingen die ik tien jaar geleden niet zag. Toen deed ik intuïtief al de dingen die nu nog steeds in mijn werk zitten." Kenmerkend voor haar loops is dat ze altijd meerdere momenten in één beeld vangt. Dat doet ze door herhalen, spiegelen, kantelen en draaien, waarbij de kijker vaak het het gevoel krijgt meegezogen te worden. Meteen bij het begin van de expositie is dat al het geval met de film 'Vliegtuigen' (1994). Je zindert mee met de trillende lucht op een landingsbaan, waar enorme toestellen landen of juist vertrekken. Na deze overdonderende entree - een van de weinige films met geluid van Van Warmerdam - zit je meteen in de sfeer van stijgen en dalen en vliegen en vallen, waar het vaak om draait in haar films. In 'Wind' (2010) dwarrel je mee met een veertje op een verlaten industrieterrein. Eerst over de stenen, dan langs de ruwe bakstenen muren van fabrieksgebouwen en dan hoog de blauwe lucht in, om even later weer neer te dalen op de keien. Zo zijn er meer films die je even laten zweven, niet alleen doordat ze letterlijk vaak gaan over stijgen en dalen. Je wordt even opgetild uit de werkelijkheid en je gewone manier van kijken. Maar net als dat veertje land je uiteindelijk ook weer op de grond. En als Van Warmerdam de kijker de illusie gunt met losse handen te fietsen en zelfs te kunnen vliegen ('Met losse handen', 2004), duikt even later toch weer het asfalt van het fietspad op en sta je weer met beide voeten op de grond. Maar wel in het besef dat je even op een heel andere manier naar het leven hebt gekeken. Dat klinkt nogal zweverig en pathetisch, maar dat geldt beslist niet voor haar werk. Dat ontroert, maar is nooit sentimenteel. Het confronteert je met de eindigheid van het leven, zoals in de films 'Couple' en 'In the distance' (2010) over een ouder echtpaar op een bankje in een park. Maar de kracht van Van Warmerdam is dat die melancholie nooit larmoyant wordt. Naast beweging is ook verstilling een belangrijk element in haar werk. In de film 'Lichte Stelle' (2000) kijkt een jongen in een druipende zwembroek uit over het water. Je ziet de jongen op de rug. Hij staat doodstil. De enige beweging komt van de waterdruppels die uit zijn broekzakken druipen en de eend die in de verte voorbijzwemt. Samen met de jongen kijk je naar de onbestemde verte, niet bij machte te omschrijven wat dit beeld zo sereen maakt. En dat is ook het dilemma van deze expositie. Je zou iedereen willen oproepen te gaan kijken, maar als je vervolgens wilt uitleggen wat het werk van Van Warmerdam zo de moeite waard en zo subliem mooi maakt, valt dat niet mee. Dan verval je al gauw in gezwollen woorden en pathetische omschrijvingen, terwijl het werk zelf zo licht en kwikzilverachtig is. Jan Debbaut slaat misschien dan ook wel de spijker op de kop met zijn constatering dat dit ook bij uitstek kunst is die je kapot kunt beredeneren en uitleggen. Tentoonstelling De tentoonstelling 'Marijke van Warmerdam - Dichtbij in de verte' is t/m 22 januari 2012 te zien in museum Boijmans Van Beuningen in Rotterdam. Na Rotterdam reist de tentoonstelling door naar Porto (2012) en Düsseldorf (2013). De publicatie 'Close by in the distance' is te koop in de boekwinkel van Boijmans, uitg. Verlag der Buchhandlung Walther König, 34,95 euro. Op 12 en 26 nov, 10 en 17 dec, 7 en 21 januari wordt in het auditorium van het museum doorlopend een film van Rudolf Evenhuis over Marijke van Warmerdam getoond. Voor een korte versie van deze film zie www. arttube.boijmans.nl. Voor meer info: www.boijmans.nl
avatar image
Trouw
Kinderlijke verwondering in alle ernst Marijke van Warmerdam in Rotterdam
Morgen (29 oktober) opent in Museum Boijmans van Beuningen Dichtbij in de verte, een retrospectief van Marijke van Warmerdam. Metropolis M nam alvast een kijkje. Het werd tijd voor een retrospectief van Marijke van Warmerdam in Nederland. Vanaf zaterdag wordt in Rotterdam een indrukwekkend overzicht van twintig jaar werk getoond dat laat zien dat Van Warmerdam niet alleen betoverende video’s maakt, maar ook schilderijen, foto’s, sculpturen en alles daar tussenin. ‘Ongelooflijk’, zei curator Jan Debbaut tegen Boijmans-directeur Sjarel Ex toen ze in 2006 op Art Basel voor de nieuwe video van Marijke van Warmerdam stonden. Een druppel melk die langzaam cirkelt, slingert en tolt door een glas water, herhaald in een eindeloze loop. Vijf jaar later hangt het beeld midden in de grote tentoonstellingszaal van het Boijmans, omgeven door video’s van lichtstralen door een luxaflex, een jongetje met een druipend natte zwembroek voor een meer, en een handstand tegen een witte muur. Er worden geen beladen onderwerpen aangesneden, het zijn geen grote verhalen met een begin en een eind. De werken vertellen over het kleine en het eenvoudige dat even bijzonder als gewoon is. Debbaut vertelt op de perspreview: ‘Wat mij aantrekt in Marijke van Warmerdams werk is dat zij met ernst omgaat met de verwondering van de kinderlijke verbazing’. Velen van ons hebben Van Warmerdams werk wel eens in een tentoonstelling gezien. Onlangs nog in de Caldic expositie in de Kunsthal en in het Temporary Stedelijk. Nu is het in een groot retrospectief samengebracht, niet in de eerste plaats om het beeld van Marijke van Warmerdam als filmmaker bij te stellen. Debbaut: ‘Veel mensen kennen enkele van haar video’s en zeggen dan dat ze haar werk kennen. De video’s zijn echter maar een deel van een veel groter geheel’. Ook voor Van Warmerdam zelf was het een mooi moment om de tentoonstelling samen te zien komen: ‘Door dit overzicht zie ik verbanden die ik tien jaar geleden niet kon zien. Toen werkte ik meer intuïtief en nu ben ik me bewuster van de lijnen die erin zitten’. Het kijken en de verwondering loopt als een rode draad door de tentoonstelling. De wereld wordt op een voetstuk gezet. Letterlijk, bij Van Warmerdams foto van een Nederlands poldergezicht waar twee handen een spiegel vasthouden in de lucht. De spiegel in het werk is echt, waardoor de toeschouwer zich als in een glanzend wateroppervlak weerspiegeld ziet. In de uitgebreide publicatie die bij de tentoonstelling is verschenen geeft filosoof Maarten Doorman in zijn essay een bloemlezing van haar werk. In zijn lyrische beschrijvingen moet hij zich af en toe corrigeren, omdat Van Warmerdams werk tegelijk meeslepend en nuchter is. Datzelfde gevoel zit in de tentoonstelling. Plotseling vraag je je af hoe lang je nu eigenlijk al naar dezelfde film loop staat te staren. Net als haar foto’s van ondergaande zonnen voorzien zijn van de tekst ‘Another day’, raakt de realiteit nooit uit het oog. Juist die spanning maakt Van Warmerdams werk steeds opnieuw interessant.
avatar image
Metropolis M

CV

Marijke van Warmerdam 1959 Born in Nieuwer Amstel, The Netherlands Lives and works in Amsterdam Selected solo exhibitions 2017 Overlap, Galleri Riis, Oslo, Norway 2014 Time is Ticking, Hermitage Museum, St. Petersburg, RU Nahebei in Ferne, Kunsthalle Düsseldorf, DE James Joyce – een portret van een kunstenaar, filmscreening at Museum Schepenhuis, Mechelen, BE Licht und Lösung – Marijke van Warmerdam, Staatliche Akademie der Bildenden Künste, Karlsruhe, DE 2013 Vogue Fashion’s Night Out, Tommy Hilfiger Flagshipstore, Amsterdam Outside, Gakeria Estrany de la Mota, Barcelona, SP Open, Galleri Riis, Stockholm, SE 2012 Haru, Taka Ishii Gallery, Tokyo, JP 2011 Close by in the distance, Museum Boijmans van Beuningen. Rotterdam, NL Virvel, Magasin 3, Stockholm Konsthall, Stockholm, SE Light, La Fabrica Galeria, Madrid, SP 2010 Couple in the Distance, ART UNLIMITED, Art Basel 41, Annet Gelink Gallery, Amsterdam and Galleri Riis, Oslo, NO Life, film and music project in co-operation with Louis Andriessen, Teatro Elfo Puccini, Milan / Teatro Palladium, Rome / Muziekgebouw aan 't IJ, Amsterdam / Carnegie Hall, New York, US 2009 De klap voorbij, Galerie van Gelder, Amsterdam, NL The Flower Show, Georg Kargl Box, Vienna, AT Up, Galleri Susanne Ottesen, Copenhagen, DK 2008 Temblando La Fabrica, Madrid, SP 2007 En algún otro lugar, Galleria Estrany de la Mota, Barcelona, SP 2006 Ici et d’ici peu, Musée Art Contemporain, Marseille, cat.* First drop, The Fruitmarket Gallery, Edinburgh, cat.*, UK First drop, Ikon Gallery, Birmingham, cat.*, UK Wave, Galleri Riis, Oslo, NO Take a break, Galleri Susanne Ottesen, Kopenhagen, DK 2005 Sikt, Museum of Modern Art, Oslo, NO, cat.* Klik kras, Project Room, Huis Marseille, Amsterdam, NL The stick, the splash and the light, CCA, Kytakyushu, JP Hinfahrt, Galerie Barbara Weiss, Berlin, DE 2004 Prospect, S.M.A.K., Ghent, BE, cat. 2003 Promise, Lisson Gallery, London, UK 2002 Soon, Galerie Micheline Szwajcer, Antwerp, BE 2001 Flip the mountains, Galleri Riis, Oslo, NO Forever, Galerie van Gelder, Amsterdam,NL Weather forecast, Baltic in Venice Bienial, Venice, IT 2000 7 thoughts, ICA, Boston, US Echo, echo, Lisson Gallery, London, UK It crossed my mind, Kunsthalle Nuremberg, cat., DE Baltic Centre for Contemporary Art, Gateshead, UK 1999 à vent, Frac Languedoc-Roussillon, Montpellier, FR Leap-frog in Kitakyushu, CCA, Kitakyushu, JP° 1998 Galerie Micheline Szwajcer, Antwerp, BE Museum Ludwig/Projektraum, Cologne, leaflet°, DE Og, og, Galleri Riis, Oslo, NO Lila la la, Daadgalerie, Berlin, cat., DE Who's got the ball, Malmö Konsthall, Malmö, cat.*°, SE Projektraum, Museum Ludwig, Cologne, leaflet°, DE 1997 Vrroem, Museum van Hedendaagse Kunst Antwerpen, Antwerp, cat.* °, BE Enkel, dubbel, dwars, Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven, cat.* °, NL Mitenand, Museum für Gegenwartskunst, Zürich, cat.* °, CH Bonjour, bon echo, Centre d'Art Contemporain, Fribourg, cat.* °, CH 1996 Marijke van Warmerdam, Wiener Secession, Vienna, poster°, AT 1995 Venice Biennial, Venice, with Marlene Dumas and Maria Roosen, cat.* °, IT Selected group exhibitions 2019 Videoland, Kunsthal KAdE, Amersfoort, NL The Fifty Key Dutch Artworks since 1968, Museum de Fundatie, Zwolle, NL 2018 POLYPON, Langen Foundation, Neuss, DE 2017 The multiple versus series versus a unique work, Galerie van Gelder, Amsterdam 2016 The Power Of The Avant-Garde, BOZAR/Centre for Fine Arts, Brussells, BE 2015 La la la Human Steps, Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam, NL 2014 Yes, Museum van Hedendaagse Kunst, Antwerpen, BE Expositions Monographiques, MAMCO (Musée d’art Moderne et Contemporain, Geneva, CH Preview, Galleri Riis, Oslo, NO Surreële werelden, Centraal Museum, Utrecht, NL 2013 (T)HERE, curated by Ko van Dun, Bonnefanten Hedge House, Wijlre, NL Horizonnen, Fries Museum, Leeuwarden, NL 2011 The Temporary Stedelijk 2, Stedelijk Museum, Amsterdam, NL Caldic Collection, Kunsthal, Rotterdam, NL 2009 Abstract, almost abstract, Galerie van Gelder, Amsterdam, NL Beaufort 03, Oostende, BE 2008 Scene missing, Georg Kargl Fine Arts, Vienna, AT Scene missing, Galerie Thomas Schulte, Berlin, DE Gravity Art, Telic Arts Exchange, Los Angeles, US A room of one’s own, Castello di Rivoli, Turin, IT It’s not fair- Le Monde est arbitraire,cc Belgica/Huis van Winckel, Dendermonde Ursula Blickle Archive, Project space, Vienna, AT Interludi, Galeria Estrany-De la Mota, Barcelona, SP No TV on Thursdays, Galerie van Gelder, Amsterdam, NL Biennale Arts Le Havre, Le Havre, FR Sonsbeek '08 - Grandeur, International Sculpture Exhibition, Park Sonsbeek, Arnhem, cat., NL So Close So Far Away- Museum Het Domein, Sittard Rohes Fleisch, Städtische Galerie, Karlsruhe, DE Collectie XXIII, MuHKA, Antwerp, BE 2007 Wave and the Fog of War, Le Case D’Arte, Milano, IT Broken White, Museum of Contemporary Art in Tokyo, JP, solo exhibition of Marlene Dumas, also featuring works of Anton Corbijn and Marijke van Warmerdam The Eclectic Eye - Selections of Fantasy and Illusion, CAC - Contemporary Arts Center, New Orleans, US Deutsche Kunst von der Romantik bis zur Gegenwart, Städtische Galerie, Karlsruhe, DE Een verhaal van het beeld / A story of the image, MuHKA, Antwerp, BE Art Unlimited, with Annet Gelink Gallery Amsterdam, Art Basel, Basel, CH, cat. Intocable/Untouchable (the transparency ideal), Museo Patio Herreriano, Valladolid, SP Villa Romana, Florence, IT Berlin_nl, a choice from the Kunstcollectie KPN, Dutch Embassy, Berlin, DE, cat. Real inside unreal outside, Galleri Susanne Ottesen, Kopenhagen, DK 2006 Classe Preferente, Galeria Graça. Brandão, Porto, PR Le mouvement des images, Musée national d’art moderne Centre Georges Pompidou, Paris, FR 40jahrevideokunst.de, Museum der Bildende Künste, Leipzig, DE, cat. Art Unlimited,with Annet Gelink Gallery Amsterdam, Art Basel, Basel, CH, cat. Ballkünstler / 40jahrevideokunst.de: Digitales Erbe, Museum der Bildende Künste, Leipzig, DE, cat. Shift, Galerie Grita Insam, Vienna, AT Höhepunkte der KunstFilmBiennale Köln in Berlin, KW, Berlin, DE 2005 Collectiepresentatie XI, De Zomer van Middelburg, Muhka, Antwerp, BE Met losse handen, 58th Locarno International Film Festival, Locarno, CH Connexions, mille et trois plateaux, Mamco, Geneva, CH The gravity in art, de Appel, Amsterdam, NL 2004 150 Jahren, Jubiläumausstellung, Staatliche Akademie der Bildende Künste, Karlsruhe, DE The Dutch Film Show, Artspace and New Zealand Film Archive, Newton, Auckland, NZ Con vista al celestiale, Montevergini, Syrakusa, with Marlene Dumas, cat.*, IT Hin und weiter, BAWAG Foundation, Vienna, with Marlene Dumas, cat.*, AT The Ten Commandments, Stiftung Deutsches Hygiene-Museum, Dresden, DE In Extremis, Festival of Contemporary Images, Toulouse, FR, cat. Take Five! Vijf jaar Huis Marseille, Huis Marseille, Amsterdam, cat., NL Nederland niet Nederland, van Abbemuseum, Eindhoven, cat., NL 2003 Loop: Film Installations, Reg Vardy Gallery, School of Arts, Media & Culture, University of Sunderland, Sunderland, UK Post-Nature, Nove Artistas Holandeses, Instituto Tomie Ohtake, Sao Paulo, BR De Collectie (IV), Muhka, Antwerp, BL Link, Stedelijk Museum, Amsterdam, cat., NL And then the chimney smokes, DIA Art Foundation, Artists’ Web Projects, New York, US New Acquisitions, Musée National d’Art Moderne Centre George Pompidou, Paris, FR 2002 Malerei ohne malerei, Museum der Bildenden Künste, Leipzig, DE Sudden Glory: Sight Gags and Slapstick in Contemporary Art, CCAC, San Francisco US cat. Pantallas sensibles, Fundació “la Caixa”, Lérida, SP, cat. Void archive, CCA, Kitakyushu, JP Iconoclash, ZKM – Museum für neue Kunst, Karlsruhe, DE Loop-Alles auf Anfang, The Contemporary Art Center, Cincinnati, US cat. issued of Magazine* Life in a Glass House, Stedelijk Museum, Amsterdam, cat., NL 2001 La Bretagne collectionne, l’art de notre temps, Ecole supérieure d’arts, Lorient, FRAC Bretagne, FR Dévoler, Institut d’Art Contemporain, Villeurbanne, FR Arbeit, Kokerei Zollverein, Essen, DE The Beauty of Intimacy. Lens and Paper, Staatliche Kunsthalle, Baden-Baden, cat*, DE Post Nature, Ca’ Zenobio, Venice Biennial, Venice, cat., IT Cine y casi cine, Museo Nacional Reina Sofía, Madrid, cat., SP Loop-Alles auf Anfang, Kunsthalle der Hypo-Kulturstiftung, Munich, cat. published as magazine, DE The Beauty of Intimacy. Lens and Paper, Kunstraum Innsbruck, Innsbruck, cat. *, DE Loop, PS1, New York *, US Conversation? Recent acquisitions of the Van Abbemuseum, The Factory, Rentis, GR, cat. 2000 Quotidiana, Castello di Rivoli, Turin, cat., IT Belvedere, Henry Moore Institute, Leeds, cat., UK Moment, Dundee Contemporary Arts Exhibition, Dundee, UK Sensitive, Printemps de Cahors, Cahors, cat., FR In Between, Expo 2000, Hanover, cat., DE Sporting Life, Museum of Contemporary Art, Sydney, cat., AU Still, moving, National Museum of Modern Art, Kyoto, cat., JP Tout le temps/Every Time, La Biënnale de Montréal, Centre International d’ Art Contemporain de Montréal, Montréal, cat.*, CA 1999 ART in Living Room, Contemporary Art Factory, Tokyo, cat., JP Chronos & Kairos, Fridericianum, Kassel, cat. DE Glad IJs, Stedelijk Museum, Amsterdam, NL Vergiß den Ball und spiel’ weiter, Kunsthalle Nürnberg, Nuremberg, cat., DE Stretch, Tensta Konsthall, Stockholm, cat. Every day, Biennale of Sydney, Sydney, cat. 1998 Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven, cat. Roundabout, Centre for Contemporary Art, Warsaw Berlin/Berlin, Berlin Biennale, Berlin, cat.° 1997 Huuto yössä/Skriet i natten, Nykytaiteen Museo, Helsinki, cat. Celluloid Cave, Thread Waxing Space, New York Openstelling, Openmuseum, Provinciaal Museum van Hedendaagse Kunst, Hasselt Documenta X, Kassel, cat. 1996 Sublieme vormen met zicht vanaf 5m, Stedelijk Museum, Amsterdam, cat. Travelling Latéral, Le Quartier, Quimper, leaflet Open Studio's, P.S.1/Clocktower, New York The Making of Painted Strokes/incestuous, Thread Waxing Space, New York In the Ruins of the Twentieth Century, P.S.1 Off Site, New York Scream & Scream Again: Film in Art, Museum of Modern Art, Oxford, cat.* Semikolon, Portikus, Frankfurt am Main, cat.° 1995 Trust, Tramway, Glasgow Kwangju Biennale, Kwangju, South Korea, cat. 1994 Watt, Witte de With, Rotterdam, cat. Ik + de Ander, Beurs van Berlage, Amsterdam, cat. Cinema Actuel, Stedelijk Museum Bureau, Amsterdam, leaflet * = exhibition on tour ° = with artist's contribution Personal catalogues and publications 2013 Uit of thuis, MER, Kunsthalle, Gent, BE 2012 De perto à distância, published by Museu Serralves, Porto, PRT 2011 Close by in the distance, published by Verlag der Buchhandlung Walter Konig, Cologne, DE 2006 On and on, published by Center for Contemporary Art, CCA Kitakyushu 2006 First drop, published by The Fruitmarket Gallery, Edinburgh and Ikon Gallery, 2005 M+M, Verlag der Buchhandlung Walther König, Cologne 2005 Het schaap en de zwaan, de zwaan en het schaap, artist's book, Publisher Van Waveren, Amsterdam 2004 Soon and now, S.M.A.K., Ghent 2000 It crossed my mind, Kunsthalle Nürnberg 1999 Lila, la, la, DAADGalerie, Berlin 1998 Museum Ludwig/Projektraum, Cologne, leaflet° 1997 Single, Double, Crosswise, Stedelijk Van Abbemuseum, Eindhoven, published in Dutch, English, German and Swedish, hardcover with leporello *° 1991 All Mere, Kunstzaken, Almere Collections Castello di Rivoli, Turin, IT Sammlung Hoffman, Berlin, DE MAC, Marseille, FR MUDAM / Museé d'Art Moderne Grand-Duc Jean, LU Musée Centre George Pompidou, Paris, FR Huis Marseille, Amsterdam, NL Museet for Samtidskunst, Oslo, NO FRAC-Bretagne, Châteaugiron, FR Sammlung Hoffman, Berlin, DE 21st Century Museum of Modern Art, Kanazawa, JP Museum voor Schone Kunsten, Brussels, BE Sammlung Hoffman, Berlin, DE De Vleeshal, Middelburg, NL MuHKA, Antwerp, BE Museum Het Domein, Sittard, NL Museum Ludwig, Cologne, DE FRAC Languedoc-Rousillon, Montpellier, FR Migros Museum, Zurich, CH Van Abbemuseum, Eindhoven, NL Stedelijk Museum, Amsterdam, NL Nederlands Textielmuseum, Tilburg, NL Museum Boijmans van Beuningen, Rotterdam, NL De Domijnen Collection, NL