26 november 2021, Manuela Klerkx
Karen Birnholz - Een leven in cement
‘Ik wil dat mijn werk met de ogen wordt geraakt en zodoende een gevoel oproept.’
MK Heb je altijd al kunstenaar willen worden?
KB Ik wilde kunstenaar worden sinds ik vier jaar oud was. Ik had een oudere zus die heel artistiek was en ik deed haar altijd na. Toen ik ouder werd, om ervoor te zorgen dat ik mezelf kon onderhouden, studeerde ik aanvankelijk grafisch ontwerp en startte een carrière als art director. Maar ik heb altijd geweten dat ik me op een dag op mijn eigen kunst zou richten. Ik droomde ervan om een professioneel kunstenaar te worden, en realiseerde me vanaf het begin dat ik er heel, heel hard voor zou moeten werken.
Karen Birnholz, Rhapsody, 1996, Galerie Franzis Engels.
MK Je hebt in New York en Miami gestudeerd. Kun je daar iets over vertellen?
KB Ik heb mijn bachelor in Miami gedaan, en mijn master aan de New York University. Aan de NYU had ik fantastische docenten als Michael St. John, Gerry Snyder en Jessica Stockholder. Ik begon als figuratief schilder, maar zij moedigden mij aan om mijzelf niet te beperken tot de traditionele vormen van tekenen en schilderen, maar om mijzelf uit te dagen en iets te doen met mijn sterke gevoel voor kleur. Tijdens het NYU studieprogramma in Venetië, na een bezoek aan een winkel in Campo San Barnaba vol met potten pure kleurpigment, wist ik dat kleur mijn roeping was. Aanvankelijk gebruikte ik gips om mijn doek mee te impregneren, en nadat ik me realiseerde dat diezelfde streken geweldig zouden zijn in kleur, begon ik me te concentreren op alleen kleur en gips. Dit leidde tot steeds dikkere doeken die van de muur dreigden te vallen, en uiteindelijk tot alleen gebruik van gekleurd gips. Daarop volgde dat ik, vanwege de kwetsbaarheid van het materiaal, de pigmenten met cement begon te mengen.
MK Waarom cement? Het is niet echt een voor de hand liggende keuze.
KB Ik heb niet voor cement gekozen, cement koos mij. Ik weet niet meer hoe het begon, maar op een gegeven moment stond er een zak cement in mijn atelier. En omdat ik in die tijd bezig was met nieuwe schildertechnieken zonder gebruik te maken van een kwast, ben ik ermee gaan werken. Het is geen traditioneel kunstmateriaal zoals marmer of brons, maar eerder een alledaags bruikbaar materiaal. Ik houd van de uitdagingen van cement. Het is karakteristiek, ruw en toch kwetsbaar, vooral in combinatie met de levendigheid van kleur.
MK Je maakt geen schilderijen meer om aan de muur te hangen, maar wandsculpturen en op zichzelf staande sculpturen. Hoe is dat zo gekomen?
KB Sinds ik kleurpigment begon te mengen met gips dat ik vervolgens op doek aanbracht, ontdekte ik dat het doek eigenlijk helemaal niet nodig was - dat het medium de drager werd. Ik werd ook beïnvloed door mijn liefde voor Afrikaanse kunst waar een voorwerp zoals een schild aan twee kanten wordt beschilderd. Dit leidde tot het maken van mijn tweezijdige schilderijen die ik op een standaard plaatste.
Karen Birnholz, Question of balance, 1998, Galerie Franzis Engels.
MK Beschouw je jezelf als schilder of als beeldhouwer?
KB Ik beschouw mezelf als schilder. Ik ben geïnteresseerd in het schilderproces. Maar ik zoek ook graag de grenzen van de schilderkunst op en vraag me vaak af waarom iets dat aan de muur hangt als een schilderij wordt ervaren - zelfs als het zo dik is dat het uit de muur steekt - en dat iets wat in de kamer staat per definitie een sculptuur is. Schilderen kan ook een zelfstandig medium zijn door het doek als drager te elimineren en de verf en het cement zelf de drager te laten zijn. Ik realiseerde me ook dat ik me moet concentreren op balans en gewicht vanwege mijn medium cement. Samen met de benadering van het schilderen denk ik dat er een link tussen beeldhouwen en schilderen ontstaat - en een uitdagender en complexer proces om mee te werken.
MK Door de manier waarop je je werk beschrijft - als 3D-objecten - valt het toch onder beeldhouwkunst?
KB Het resultaat is inderdaad sculpturaal, maar zoals gezegd, gaat het proces over de principes van de schilderkunst; vorm, beweging, compositie en kleur.
MK Het lijkt me fysiek zwaar om met cement te werken.
KB Het is een heel fysiek proces. Het dwingt me om me te concentreren omdat ik snel op het gepigmenteerde cement moet reageren voordat het droog is. Als het eenmaal gemaakt is, kan ik het namelijk niet meer veranderen. De techniek bepaalt mijn manier van werken en uiteindelijk ook de visualisatie van mijn ideeën op een zeer geconcentreerde manier.
MK Kleur is een belangrijk onderdeel van je werk. Weet u waar die belangstelling vandaan komt?
KBVan kinds af aan was kleur het eerste wat mijn aandacht trok. Ik houd van de sensualiteit van pure kleur. Kleur roept gevoelens op.
MK Wat betekent kunst voor jou?
KB Ik geloof dat mijn werk inclusief de kleur en de kwetsbaarheid van mijn medium, cement, een weerspiegeling is van mijn ziel. Ik wil dat de toeschouwer kleur niet alleen ziet maar ook voelt. (Het beste compliment dat ik ooit kreeg was: 'Ik wil het werk opeten'.) Ik sta in contact met mijzelf als ik kan blijven onderzoeken en mezelf ontwikkelen.
Karen Birnholz, Bud, 2021, Galerie Franzis Engels.
MK De titels van je werk zijn soms raadselachtig of poëtisch en kunnen amusant of dubbelzinnig zijn. Een paar voorbeelden: If this ain't love, To be a tree, Turn me over and do it again, All wrapped up, Dancing greens, Sandwiched in pink en Africa on my mind. Waar komen die titels vandaan?
KB Ik denk dat het te maken heeft met mijn werk in de reclamewereld. Ik ben me erg bewust van woorden en hun betekenis. Of ik ze nu uit liedjes haal of dat ze me toevallig ter ore komen, of dat ze spontaan in mijn hoofd opkomen als ik naar het werk kijk terwijl ik het maak: titels zijn een manier om de kunstwerken tot mij te laten spreken.
MK Wat wil je overbrengen op je publiek?
KB Ik wil dat mijn kunst een gevoel oproept, zoals geur of smaak dat doen. Anders gezegd: Ik wil kleur omzetten in gevoelens. Als ik dat met mijn kunst kan bereiken, is mijn missie volbracht.
Bekijk de online tentoonstelling 'A life in cement'
