Op een delicate, haast evaporatieve manier weet schilder Micha Patiniott (°1972, Nederland) sensuele herhalingen tactiel vast te leggen. Bij Christian Ouwens Gallery in Rotterdam loopt zijn nieuwste tentoonstelling Dubbele Huid.
Dubbele Huid is voor Micha Patiniott zowel een concrete als een conceptuele titel. “Conceptueel sluit ze aan bij wat mijn werk telkens opnieuw opzoekt: een beeld dat zich zelden als enkelvoudig aandient. Er is steeds een tweede toestand (een echo, nabeeld, andere lezing of verschuiving) alsof er achter het oppervlak nog iets blijft meekijken dat zich niet meteen prijsgeeft. Dit oppervlak wordt hier ‘huid’ en is tegelijk grens en contactvlak. Het scheidt en omsluit, schermt af en maakt gevoelig.”

Concreet sluit de titel ook aan bij zijn werkproces: “Soms herneem ik een heel schilderij en geef ik het een andere opbouw”, vertelt de artiest. “Ik ben me altijd sterk bewust van het doek als gespannen, leeg membraan vóór er verf op komt; schilderen maakt dat tot een tweede huid. Door microverschillen binnen mijn herhalingen wordt de kijker zich bewuster van de nuances, en daarmee ook van de eigen blik. In de tentoonstelling zijn de werken geordend in clusters en op verschillende hoogtes, waardoor er een ritme ontstaat. Je beweegt van schilderij naar schilderij en merkt hoe je blik verschuift, vaak in de fractie van een seconde vóór herkenning, wanneer het oog nog zoekt. In die zin is het minder een verzameling losse werken en meer één netwerk, omdat je zoekt hoe je ze verbindt.”
Vanuit een aards en efemeer pastel kleurenpalet bouwt de kunstenaar zijn sensuele schilderijen op. Tijdens zijn werkproces verkeert hij in een soort schemerzone waarin hij speelt met momenten van instabiliteit. Net wanneer iets herkenbaar lijkt te worden, lost hij het bewust weer op in iets anders.

“Glasachtige lussen, breuken en herhalingen lopen door mijn werk, waardoor de schilderijen naar zichzelf lijken terug te buigen,” vertelt Micha. “Er zit bijna een erotische lading in, maar die blijft ongrijpbaar, balancerend tussen tederheid en ongemak. Soms gaat huid over in nevel of in banen van sterren, soms wordt een navel een zwart gat; een snede kan tegelijk een glimlach en een scheur zijn. Een portret kan opduiken als een röntgenachtig beeld, gevormd uit licht, of vergankelijkheid toont zichzelf in een vlinderslag.”
Zijn poëtische en gelaagde beeldtaal ontstaat in de eerste plaats uit tijd nemen om te kijken. Tijdens zijn residentie aan de Rijksakademie in Amsterdam (2006–2007) stond de vraag wat is een beeld eigenlijk centraal, en leerde Micha erop vertrouwen dat beeldopbouw tijd nodig heeft en dat twijfel toegelaten moet worden. Ook zijn werkperiodes aan het Fine Arts Work Center in Provincetown (2008–2009 en 2023–2024) waren bepalend. Hij verbleef er met verschillende schrijvers en dichters die zijn werk onderhuids mee voedden.

Conceptueel is Micha Patiniott sterk geboeid door een veelheid aan culturele referenties die spanning oproepen tussen betekenis en beeld. Bij schrijfster Gertrude Stein fascineert hem het herhaalde woordgebruik dat betekenis loswrikt, zoals roos is een roos is een roos. In zen-koans trekken korte uitspraken hem aan omdat ze met een ogenschijnlijk simpel idee betekenis op een speelse wijze onderuit halen, zoals Wat is het geluid van één hand dat klapt? In een filosofische tekst uit het taoïsme vraagt het hoofdpersonage Zhuangzi zich na een droom af of hij een vlinder was, of dat de vlinder Zhuangzi is. Die lus van onbeslisbaarheid keert formeel terug in zijn schilderijen.
Naast literaire inspiratie vindt Micha Patiniott ook in schilderkunst en film zijn toeverlaat. “In de schilderkunst keer ik terug naar beelden waarin zien en aanraken in spanning staan met wat het beeld onbepaald laat, zoals Caravaggio’s The Incredulity of Saint Thomas (ca. 1601–1602) en de snedes van Lucio Fontana, die een ‘achterwand’ suggereren maar vooral het oppervlak aanscherpen. Andrej Tarkovsky’s films, zoals Solaris (1972), Mirror (1975) en Stalker (1979), brachten me een manier van kijken waarin tijd zelf het onderwerp wordt. Het zijn beelden die niet alles uitleggen en je als toeschouwer verantwoordelijk maken om het zelf in te vullen.”
De tentoonstelling Dubbele Huid van Micha Patiniott is nog tot en met 14 februari te zien bij Christian Ouwens Gallery in Rotterdam.