11 october 2024, Yves Joris
Ont-binden in vormen en verhalen
Galeriehouder Gert Junes komt me tegemoet met de fiets. Net zoals ik geniet hij van de warme herfstzon. De zon tekent slagschaduwen op de ramen van galerie Art Partout en vloeien naadloos over in de werken van Diederik Boyen. De nieuwe expo ont-BINDING roept een gevoel op dat even vluchtig als ongrijpbaar is. Het is alsof je in een droomlandschap stapt, waar elk werk een fragment van een verdwenen werkelijkheid lijkt te tonen. Boyen, die al jaren succes heeft met zijn gelaagde en melancholische schilderijen, gaat hier verder dan ooit tevoren. De tentoonstelling voert de toeschouwer mee in een verhaal van verval en wederopbouw, een proces dat zich niet alleen in de kunstwerken, maar ook in de ruimte zelf lijkt af te spelen.
Het vertrekpunt van ont-BINDING is niet zomaar een esthetische keuze. Het is voor mij een dieper onderzoek naar de grenzen van de realiteit. Boyen, bekend om zijn portretten vol donkere, melancholische ondertonen, heeft een nieuwe weg ingeslagen waarin hij oude doeken hergebruikt en ze in een volledig nieuwe context plaatst. Hij snijdt, knipt en manipuleert de oude texturen, laat de originele patina van het canvas deels intact, en gebruikt het als basis voor zijn creaties. Het resultaat is een intrigerend spel tussen abstractie en realisme, waarin de tijd zelf als een zichtbaar element op het doek lijkt te zijn vastgelegd.
Diederik Boyen, Zwarte Gaten, 2024, Art Partout
De Spons Er Over
Een werk dat onmiddellijk me opvalt door zijn eenvoud en kracht is De Spons Er Over. Hier toont Boyen ons niet slechts een schilderij, maar een filosofisch statement. Een eenvoudige roze spons, geplaatst in een leegte, roept meer vragen op dan antwoorden. De uitdrukking ‘de spons erover’ krijgt hier een dubbele betekenis. Enerzijds verwijst het naar het proces van vergeten, van het wissen van een verleden dat niet langer relevant lijkt. Maar Boyen legt met dit schilderij juist de nadruk op het tegenovergestelde: kan men het verleden werkelijk uitwissen? De spons lijkt bijna willekeurig in de ruimte geplaatst, maar de nauwkeurige schaduwen en het spel van licht maken duidelijk dat het allesbehalve een toevallige compositie is.
Diederik Boyen, De Spons Er Over, 2024, Art Partout
Wat Boyen hier doet, is niets minder dan een dialoog openen met de kunstgeschiedenis. Het is haast onmogelijk om bij De Spons Er Over niet te denken aan Robert Rauschenbergs beroemde werk Erased de Kooning Drawing, waarin het uitwissen van een meesterwerk op zichzelf een kunstvorm werd. Bij Boyen echter is het niet het fysieke wissen dat centraal staat, maar de symbolische daad. De spons lijkt te vragen of we ooit echt kunnen vergeten wat achter ons ligt, of dat de restanten van het verleden altijd als een schaduw aanwezig blijven.
De leegte rondom de spons benadrukt dit nog verder. Waar Rauschenberg direct een beeld uitwiste, lijkt Boyens spons ons stil te laten staan bij de vraag of er überhaupt iets gewist kan worden. De leegte die volgt na de spons is niet volkomen: er blijft altijd iets achter, zij het in de vorm van een herinnering, een schim, een vage afdruk.
Diederik Boyen, De Kerktoren, 2024, Art Partout
Onder de kerktoren, in de voetsporen van Luc Tuymans
Het werk De Kerktoren toont ons een heel ander soort vervreemding, maar met dezelfde onderliggende thematiek. We zien een weg die zich door een verlaten landschap slingert, langs witgekalkte muren die bijna spookachtig lijken. De witgekalkte muren doen dadelijk denken aan Vlaams Dorp van Luc Tuymans. Het grote verschil tussen beide werken is dat bij Boyen de kerktoren aan ons zicht onttrokken is. Loopt het slingerende pad verder om te eindigen bij een kerktoren die zich in een mistig stilzwijgen hult? Heeft Boyen de kerktoren die in een vorig figuratief leven prominent aanwezig was, overschilderd en rest ons alleen nog de naam van het werk waarin deze verder leeft?
Boyens subtiele kleurgebruik speelt hier een cruciale rol. De tinten van groen en grijs die het landschap domineren, geven het werk een verstilde, haast verstikkende sfeer. Het is alsof je naar een scène kijkt die zich niet in onze wereld afspeelt, maar in een tijdloos, ongrijpbaar moment tussen realiteit en droom. Het huis dat rechts in beeld opduikt, lijkt weg te druipen, alsof de realiteit letterlijk aan het oplossen is. Dit vervagen van vaste vormen en structuren sluit naadloos aan bij het overkoepelende thema van ont-BINDING: de onttakeling van onze bekende wereld, het afbrokkelen van wat ooit zeker leek.
De Kerktoren balanceert tussen figuratie en abstractie op een manier die kenmerkend is voor Boyens recentere werk. De voorstelling begint herkenbaar, bijna traditioneel, maar naarmate je langer kijkt, desintegreert het beeld voor je ogen. De verf, die lijkt te druipen en vloeien, vertelt het verhaal van een wereld die zichzelf niet langer bijeen kan houden. Het is alsof de kunstenaar ons uitnodigt om die ontbinding van de werkelijkheid te observeren, om toe te geven aan het onvermijdelijke verval.
Diederik Boyen, Toile Cirée 02, 2024, Art Partout
Schilderkunst als Sculptuur
Junes noemt Boyens verkenning van de grens tussen schilderkunst en sculptuur een van de meest opvallende aspecten van diens oeuvre. Zijn vroegere schilderijen waren meesterwerken van technische beheersing, vol met melancholische portretten waarin elke penseelstreek zorgvuldig werd overwogen. Maar in ont-BINDING zien we een kunstenaar die de beperkingen van het platte vlak achter zich heeft gelaten. Door te werken op oude doeken die al hun eigen geschiedenis hebben, ontstaat er een nieuwe, gelaagde dimensie. Dit zijn niet langer schilderijen die slechts met verf worden opgebouwd; ze worden fysieke objecten op zichzelf, kunstwerken die niet alleen op het oog, maar ook op de tast werken.
De manipulatie van het doek – het snijden, vouwen en opnieuw componeren – roept vragen op over de materialiteit van kunst. Wanneer wordt een schilderij een sculptuur? Waar eindigt het ene en begint het andere? Het zijn deze vragen die Boyens werk zo intrigerend maken. Het is deze tactiliteit die Boyens werk zo tastbaar maakt, bijna fysiek voelbaar. Elk werk draagt de sporen van zijn verleden, van de doeken die ooit iets heel anders waren. Maar Boyen voegt er iets nieuws aan toe: een eigen interpretatie, een nieuwe laag van betekenis die voortkomt uit het proces van destructie en creatie.
ont-BINDING is meer dan een verzameling schilderijen. Het is een reis door tijd en ruimte, een verhaal van verval en heropbouw. De kunstenaar onderzoekt niet alleen de materiële kant van kunst, maar ook de symbolische betekenis van wat het betekent om iets af te breken en weer op te bouwen.
Elk werk lijkt doordrenkt van geschiedenis, niet alleen die van het canvas zelf, maar ook van de bredere kunstgeschiedenis en de menselijke ervaring. Bij het verlaten van de tentoonstelling blijft dit gevoel hangen, van een wereld in voortdurende verandering, waarin niets ooit echt vastligt. Boyens schilderijen laten ons nadenken over de fragiliteit van onze werkelijkheid, over de vraag of we ooit echt kunnen loslaten wat achter ons ligt, en wat er overblijft wanneer alles is weggevaagd. ont-BINDING is een uitnodiging om deel te nemen aan dit proces, om ons over te geven aan het verval en de reconstructie van wat we kennen, en om te beseffen dat in de kunst – net als in het leven – niets ooit volledig uitgewist kan worden.
Diederik Boyen, 'ont-BINDING', Art Partout
