16 september 2024, Wouter van den Eijkel
Het goddelijke vinden in het alledaagse - Interview met de Deense fotograaf Johnny Jensen
Door de opkomst van sociale media en chatdiensten als WhatsApp sturen mensen tegenwoordig nog maar zelden een ansichtkaart, maar decennialang stuurden we ze ieder jaar vanaf onze vakantiebestemming naar het thuisfront. De meeste energie ging zitten in het schrijven van het bericht op de achterkant, het correct overnemen van het adres uit een adresboek en het plakken van de postzegel. De voorkant van de kaart was meestal van ondergeschikt belang, enigszins willekeurig gekozen uit een kaartenrek met een beperkt aantal kaarten, meestal met een clichébeeld van een bezienswaardigheid of landschap.
De Deense fotograaf Johnny Jensen richt zich echter op de voorkant van de kaarten. Hij verzamelde jarenlang ansichtkaarten van landschappen. Volgens Jensen bevatten de kaarten niet alleen een geïdealiseerde weergave van een bepaald landschap, maar vormen ze ook ons collectieve geheugen van een bepaalde plek.
Voor zijn nieuwe serie Land fotografeerde Jensen de kaarten in zwartwit, verder voegde hij alleen halftoonrasters toe, waardoor de landschappen bijna abstract worden. Op deze manier moedigt hij de kijker aan om zich niet alleen te richten op het landschap, maar ook op hoe we het landschap ervaren. "Ik nodig de kijker uit om de schoonheid in het onzichtbare te ontdekken en het gewone te omarmen, om het goddelijke in het alledaagse te vinden. Voor mij symboliseert het landschap de menselijke relatie met de natuur, het spirituele en het goddelijke."
De nieuwe serie Land van de Deense fotograaf Johnny Jensen is te zien bij de stand van Galerie Maxus101.
Johnny Jensen, land 5, MAXUS101
De serie die je op Unseen zult tonen heet Land. Dat is een behoorlijk generieke titel voor een reeks werken, maar klopt het dat je die titel opzettelijk hebt gekozen?
Ja, de titel Land is opzettelijk gekoze. Het is tegelijk een gewichtig, eenvoudig en universeel woord. Door zo’n generieke titel te gebruiken, wilde ik alle vooropgezette ideeën of specifieke contexten wegnemen die de perceptie van het werk door de kijker zouden kunnen kleuren. Land is zowel alles als niets, een open uitnodiging voor de kijkers om hun eigen interpretaties en ervaringen op de beelden los te laten, waardoor ze op een persoonlijker en reflectiever niveau met het werk in contact kunnen komen.
De serie Land bestaat uit herfotografeerde beelden van ansichtkaarten uit Denemarken. W Hoe kwam je op dat idee?
Iets zo alomtegenwoordig en over het hoofd gezien als een ansichtkaart inspireerde mijn werk. Ik begon ansichtkaarten te verzamelen over langere periodes, en geleidelijk begon er een patroon te ontstaan—ze bevatten allemaal sporen van iets groters dan het geïdealiseerde snapshot van het meest pittoreske deel van een bepaald landschap. Ik raakte gefascineerd door hun rol in het vormen en in stand houden van ons collectieve geheugen van een plek.
Mijn artistieke werk vloeit voort uit een voortdurende verkenning van de rol van het landschap zowel als een visueel motief als een uitdrukking van het verlangen naar het sublieme. De serie Landskab uit 1996, die bestond uit 20 ge-herfotografeerde ansichtkaarten van 27 x 42 cm, retoucheerde ik om alle sporen van hun oorspronkelijke context te verwijderen. Het resultaat waren beelden die eruitzagen alsof ze waren genomen door een enkele fotograaf met een consistente kijk op het landschap. Ik beschouw deze beelden als brandpunten voor iets groters dan wat we zien, een soort ontmoeting met het spirituele.
De oorspronkelijke beelden uit de Landskab-serie zijn bijna allemaal verloren gegaan, op twee werken en enkele digitale reproducties na. Jarenlang keerde ik keer op keer terug naar deze reproducties, tot ik besefte dat ik het op een andere manier moest aanpakken. Herfotograferen stelde me in staat om de spanning tussen realiteit en representatie te onderzoeken en om de authenticiteit van deze geconstrueerde herinneringen in twijfel te trekken.
Landschappen zijn al honderden jaren een prominent genre in de schilderkunst en in de fotografie vrijwel sinds het einde van de 19e eeuw. Hoe was het om dat genre binnen te gaan? Was het moeilijk om die geschiedenis te negeren of voelde het als een dialoog? Het betreden van het landschapsgenre was alsof ik een langlopende dialoog binnenstapte—een dialoog gevuld met traditie, eerbied en verwachting, vooral onder kunstenaars die hebben gewerkt met het sublieme en het metafysische, de sporen van de tijd verdwijnen, waardoor alleen de pure gevoelens van eenheid en staat van rust overblijven.
In plaats van die geschiedenis te negeren, wilde ik ermee in gesprek gaan op een manier die zowel het belang ervan erkende als een frisse kijk bood. Door ansichtkaarten opnieuw te fotograferen, voegde ik niets toe aan het landschapsgenre in de traditionele zin, maar gaf ik eerder commentaar op hoe deze landschappen door visuele cultuur zijn gemedieerd. Mijn werk gaat minder over het afbeelden van het landschap zelf en meer over hoe we deze beelden waarnemen en ermee omgaan, waarbij ik ruimte bied voor reflectie op het verlangen naar verbinding met de natuur.
Johnny Jensen, land 20, MAXUS101
Zoals Henning Steen Hansen in zijn essay over Land stelt ironiseer of bekritiseer je de clichébeelden niet, maar toon je ze simpelweg zoals ze zijn. Wat is de boodschap die je wilt overbrengen?
Henning Steen Hansen raakt aan een belangrijk aspect van mijn werk. De keuze om de beelden niet te bekritiseren of te ironiseren is opzettelijk. Deze ansichtkaarten, met hun vaak clichévoorstellingen van natuurlijke schoonheid, zijn meer dan alleen toeristenlokkers; ze zijn reflecties van een gedeelde culturele identiteit en herinnering. De nieuwe serie Land (2024-) bouwt voort op dit fundament. Voor deze serie heb ik halftoonrasters aan de beelden toegevoegd, waardoor ze veranderen van traditionele landschapsfoto’s in bijna abstracte landschappen. Door ze te presenteren zoals ze zijn, moedig ik kijkers aan om niet alleen te focussen op het landschap zelf, maar op hoe ze het waarnemen door hun emoties en ervaringen. Ik nodig de kijker uit om de schoonheid in het onzichtbare te ontdekken en het gewone te omarmen, om het goddelijke in het alledaagse te vinden. Voor mij symboliseert het landschap de menselijke relatie met de natuur, het spirituele en het goddelijke.
Strikt genomen zouden de beelden in Land dan van alles kunnen weergeven, zoals een rij huizen of een industrieterrein. Waarom koos je dan voor ansichtkaarten met scènes van natuurlijke schoonheid?
Ja, de beelden hadden van alles kunnen weergeven, maar de focus op scènes van natuurlijke schoonheid was opzettelijk, omdat dit iets universeels is. Dit zijn de landschappen die het diepst resoneren binnen ons culturele bewustzijn—het zijn de beelden die we associëren met rust, vrede en een verbinding met iets dat groter is dan onszelf. Door deze specifieke scènes opnieuw te fotograferen, put ik uit dat collectieve geheugen en onderzoek ik hoe deze geïdealiseerde beelden onze perceptie van de natuurlijke wereld vormgeven.
Johnny Jensen, land 5, MAXUS101
Je werk gaat over de vergankelijkheid van het menselijk leven, een onderwerp dat bekend is in de literatuur en schilderkunst, maar niet zozeer in de fotografie. Wanneer ontdekte je dat fotografie eigenlijk een geschikt medium is voor dit onderwerp?
De connectie van fotografie met tijd en herinnering maakt het bij uitstek geschikt om de vergankelijke aard van het menselijk leven te verkennen. Een foto legt een moment vast, bevriest het in de tijd, maar dient tegelijkertijd als memento aan het verstrijken van de tijd. Het was tijdens een periode van persoonlijke reflectie dat ik besefte dat fotografie meer kan doen dan alleen documenteren—het kan een gevoel van vergankelijkheid oproepen, van de vluchtige aard van het bestaan.
Als tijd en geld geen rol zouden spelen, aan welk project zou je dan direct beginnen?
Als ik onbeperkte middelen had, zou ik beginnen aan een project dat het concept van geheugen en tijd op wereldniveau onderzoekt. Ik zou naar oude landschappen reizen en ze naast hun moderne tegenhangers plaatsen, om een serie te creëren die onderzoekt hoe de tijd deze plaatsen heeft gevormd, bewaard of uitgewist. Het project zou de continuïteit en veranderingen onderzoeken die inherent zijn aan onze relatie met het land, waarbij het verleden en het heden worden verbonden op een manier die de vergankelijkheid van zowel het menselijk leven als de natuurlijke wereld benadrukt.
Johnny Jensen, land 25, MAXUS101
