21 july 2026, Martine Bontjes
Het atelier van... Raquel Maulwurf
Maandenlang stroomden miljoenen liters ruwe olie de Golf van Mexico in nadat het boorplatform Deepwater Horizon in 2010 explodeerde. Het was een ultiem doemscenario: zwarte zeeën, doordrenkt van olie. Deze milieuramp vormde de aanleiding voor Raquel Maulwurf om met een nieuwe serie houtskooltekeningen te beginnen. Haar monumentale tekeningen tonen de sporen van ecocide, oorlog en menselijke vernietigingsdrang. Door historische gebeurtenissen vast te leggen, wil Maulwurf voorkomen dat ze in de vergetelheid raken. Schoonheid en destructie bestaan in haar werk naast elkaar: ‘Door die verwarrende gevoelens die het beeld opwekt, ga je van kijken naar zien.’ Haar werk is tot en met 22 augustus te zien in de jubileum groepstentoonstelling ‘HOLDING BACK THE YEARS - 35 jaar Livingstone Gallery’ in Den Haag.
Maulwurf zet zich daarnaast in om (monumentale) tekenkunst meer zichtbaarheid te geven. Vorig jaar maakte ze haar debuut als gastconservator met ‘Size Matters | Monumentale tekenkunst nu’ in Museum MORE. Ze pleit voor meer erkenning van het medium, het is volgens haar hoog tijd dat er een Nederlandse Prijs voor de Tekenkunst komt.
Raquel Maulwurf, Leuchtmarkierungen III, 2025, Livingstone Gallery. Foto: Peter CoxWaar is je atelier en kan je beschrijven hoe dat eruit ziet?
In een oude school in Amsterdam. Na twintig jaar, waarin ik soms wel drie keer per jaar van de ene antikraakplek naar de andere moest verhuizen, heb ik nu eindelijk een vaste werkruimte. Ik werk graag ’s nachts; dan is het stil en lukt het me beter om los te komen van de dagelijkse, praktische beslommeringen. Door vele uren achter elkaar te werken, vaak tot diep in de ochtend, raak ik in een soort hyperconcentratie waarin alleen de tekening nog bestaat.
Jouw werken zijn soms meterslang. Welke praktische oplossingen moest je bedenken om zulke grote werken te kunnen maken?
Nu is mijn atelier groot en hoog genoeg, maar tijdens mijn verblijf bij artist-in-residence International Studio & Curatorial Program ISCP in New York was mijn atelier 3.5 x 4 meter. Ik moest toen steeds de gang op lopen om genoeg afstand te kunnen nemen van mijn grote tekeningen om te zien wat ik deed. Van dichtbij, terwijl ik teken, zie ik dan namelijk alleen amorfe vlekken en krassen. Pas op afstand worden dit concrete vormen en ontstaat een voorstelling... een bijna magische ervaring.
Raquel Maulwurf, Moving Landscape XLIII, 2025, Livingstone Gallery. Foto: Peter CoxJe maakt zowel houtskooltekeningen, muurtekeningen als site-specific ruimtelijke installaties met o.a. steenkool en bruinkoolbriketten. Wat maakt het zo prettig om met deze materialen te werken?
Ik teken met houtskool, één van de oudste kunstenaarsmaterialen. Dankzij verkoold (dus vernietigd) hout kan ik hele werelden tot leven brengen: creatie uit destructie. De reductie tot zwart-wit stript het beeld van overbodige franje. Door het oppervlak van het museumkarton waarop ik werk open te rijten met een stanleymes stroomt de papierpulp er als het ware uit en komt het geweld van het afgebeelde onderwerp met geweld tevoorschijn in de tekening. Zo wil ik destructie zowel in onderwerp als werkwijze voelbaar maken.
Uit het verlangen zelf volledig op te gaan in mijn tekeningen is het grote formaat ontstaan. Door de fysieke inspanning die het grote formaat vergt en het openwerken van het karton met een mes, raak ik in een soort roes. Mijn dwangmatige neiging tot netjes tekenen verdwijnt.
De grote installaties zoals ‘The Carbon War Room’ ( 7,5 x 4 x 4 meter, 2.500 kilo steenkool) in mijn gelijknamige solotentoonstelling in het Kunstmuseum in Den Haag in 2017 zijn ontstaan uit het verlangen de diepte, die in mijn houtskooltekeningen gesuggereerd wordt, daadwerkelijk driedimensionaal uit te voeren. Door het werken op zeer groot formaat en door muurtekeningen over meerdere wanden te maken, creëerde ik eerder al het gevoel de tekening in te kunnen lopen, maar dit was de volgende logische stap.
Raquel Maulwurf, The Carbon War Room, Gemeentemuseum Den Haag. Foto: Jan Zweerts
Voorheen stond oorlogsgeweld centraal, nu is dat natuurgeweld. Zie je die twee als afzonderlijke onderwerpen?
Mijn tekeningen, muurtekeningen en site-specific ruimtelijke installaties komen voort uit mijn fascinatie voor de vernietigingszucht van de mensheid: het verwoesten van de eigen leefomgeving door oorlog en ecocide. Ook de nietigheid van de mens versus de elementen is een thema. De natuurseries zijn later gekomen, maar zowel de natuur- als oorlogsseries blijven zich parallel ontwikkelen, en zijn soms met elkaar verweven. Het begon met de serie Black sea, ontstaan naar aanleiding van de olieramp met boorplatform Deepwater Horizon in de Golf van Mexico in 2010. Gedurende drie maanden stroomde 800 miljoen liter ruwe olie in zee. Het leek onmogelijk om het lek te dichten. Black sea is het ultieme doemscenario: door olie doordrenkte zwarte zeeën.
In het werk Agent Orange komen oorlog en ecocide samen. ‘Agent Orange’ was de codenaam voor een ontbladeringsmiddel dat in de Vietnamoorlog veelvuldig werd ingezet. De naam verwijst naar de oranje band die om de vaten zat. Het abstracte patroon van schijnbaar willekeurige strepen en vlekken op de tekening, is gebaseerd op satellietbeelden van de routes van de in formatie vliegende sproeivliegtuigen. Door in een gecoördineerd weefpatroon te sproeien werd geen enkele plek overgeslagen. In mijn tekeningen zoek ik graag de grens op tussen figuratie en abstractie. Wat op het eerste gezicht een volledig abstract beeld lijkt, verbeeldt een beladen geschiedenis.
Raquel Maulwurf, Undertow VI, 2026, Livingstone Gallery. Foto: Peter CoxBezoek je de locaties die je hebt getekend, of werk je vooral vanuit archiefbeelden en foto's? En waar raadpleeg je die?
Voor mijn tekeningen heb ik verschillende (oorlogs)archieven afgereisd in Europa, maar tegenwoordig is er steeds meer online te vinden, van historische beelden tot wat er net vijf minuten geleden is gebeurd. Ik belicht grote historische gebeurtenissen die onze wereld voorgoed veranderden, maar ook juist gebeurtenissen die we liever vergeten. In tekeningen en site-specific installaties leg ik mijn eigen collective memory archive aan, door mijn eigen keuze uit onze collectieve geschiedenis te maken, opdat we niet vergeten en in de hoop fouten niet te herhalen. Hier breng ik ook onderbelichte en bijna vergeten gebeurtenissen weer tot leven, als tegenwicht van de bekende grote geschiedenis, geschreven door de winnaars. In mijn tekeningen laat ik bewust mensfiguren weg, ik toon alleen de sporen die de mens achterlaat.
Raquel Maulwurf, Black sea XIX, 2025, Livingstone Gallery. Foto: Peter CoxIn jouw zachte houtskooltekeningen lijkt natuurgeweld haast schoonheid. Welk beeld wil je precies overbrengen?
We zijn ongevoelig geworden voor beelden van leed en vernietiging, omdat we er dagelijks via internet, sociale media en televisie in een eindeloze stroom van beelden mee worden geconfronteerd. De ramp van vandaag is straks het nieuws van gisteren. We gaan verder en vergeten. In mijn tekeningen probeer ik datgene wat we liever vergeten naar boven te halen en (opnieuw) onder de aandacht te brengen. De beelden die ik vind, bewerk ik tot alleen de essentie van de gebeurtenis overblijft. Hierdoor ontstaan schurende en paradoxale beelden van schoonheid en destructie, aantrekking en afstoting. Door die verwarrende gevoelens die het beeld opwekt, ga je van kijken naar zien.
Raquel Maulwurf, Night raid on Tokyo 9 III '45, 2021, Livingstone Gallery. Foto: Peter CoxVorig jaar was je gastconservator bij Museum MORE. Hoe vond je het om zelf een keer een tentoonstelling samen te stellen?
Samen met Museum MORE senior conservator Marieke Jooren mocht ik de internationale tentoonstelling ‘Size Matters | Monumentale tekenkunst nu’ samenstellen. Dit was een langgekoesterde droom: om alle door mij bewonderde tekenaars die ik de afgelopen jaren op internationale beurzen had gezien samen te brengen in één tentoonstelling. Er waren ruimtevullende installaties, virtuele tekeningen, tekeningen met magnetisch ijzervijlsel, een ‘panopticon’ bestaande uit 24 getekende panelen en een 11 meterlange tekening te zien. Maar ‘Size Matters’ ging niet alleen om indrukwekkende formaten, het liet ook een rijk spectrum aan verschillende tekentechnieken en belangrijke actuele onderwerpen zien. Het is terug te zien via https://www.museummore.nl/tentoonstelling/size-matters/
Heeft het kijken naar en cureren van het werk van andere kunstenaars invloed gehad op je eigen praktijk?
Ik vond het heel inspirerend om met gelijkgestemden te exposeren: volledig toegewijde kunstenaars die zonder opdracht compromisloos maandenlang werken aan meterslange tekeningen, wat fysiek en mentaal heel belastend is. Een enorme tijdsinvestering die zakelijk totaal onverstandig is, daar zulke grote tekeningen heel moeilijk te verkopen zijn. Het was voor mij een grote eer om met deze 27 uitzonderlijke kunstenaars een tentoonstelling te mogen maken. Ik ben zo onder de indruk van het ongelooflijke hoge niveau van de hedendaagse monumentale tekenkunst, dat het me gemotiveerd heeft om me te blijven inzetten om dit zichtbaar te maken. Daarom heb ik de tentoonstelling ook laten filmen door Studio Roodenburch, zodat iedereen, waar dan ook ter wereld, de tentoonstelling permanent virtueel kan bezoeken. Dat kan via https://www.youtube.com/watch?v=wt0YAUtPL8s. Het zou mooi zijn als er nog een vervolg zou komen op een andere locatie, wellicht in het buitenland.
Ik wil me blijven inzetten om (monumentale) tekenkunst te tonen, wat nog veel te weinig te zien is. Best gek als je bedenkt dat er maar liefst vijf fotografiemusea in Nederland zijn, die dus geheel gewijd zijn aan één techniek. En voor elke techniek in de kunsten zijn er verschillende prijzen die je kan winnen, maar waarom is er geen grote Nederlandse Prijs voor de Tekenkunst?
Raquel Maulwurf, Burning XLIII, 2025, Livingstone Gallery. Foto: Peter CoxWaar werk je op dit moment aan?
Ik ben aan het werk voor mijn presentatie bij Galerie Martin Mertens, Berlijn op de Positions beurs in september in Berlijn. Ook ben ik aan het werk voor mijn solotentoonstelling bij David Krut Art Space New York dit najaar. Naar aanleiding van mijn solopresentatie door Livingstone Gallery op Cape Town Art Fair 2026, gecureerd door Céline Seror, werd ik uitgenodigd door David Krut Projects Johannesburg/New York.
Ik zal bij David Krut Art Space New York de vloerinstallatie The Carbon Cross tonen, bestaande uit 11 perspex boxen met verkoold hout, geflankeerd door grote houtskooltekeningen. Daarbij is een speciaal voor deze werken gecomponeerde soundscape door componist Terra Ray te beluisteren als immersieve totaalervaring. In de tweede zaal zal ik met mijn werk in dialoog treden met het werk van de Zuid-Afrikaanse kunstenaar William Kentridge, bekend van zijn indrukwekkende houtskooltekeningen, stop-motion animatiefilms en installaties.
