22 may 2026, Flor Linckens
Maya Watanabe in Venetië: videokunst in het Complesso dell’Ospedaletto
De 61e editie van de Biënnale van Venetië is zojuist geopend en zoals iedere twee jaar is daar ook weer een spannend programma aan verbonden dat zich afspeelt buiten de Giardini en de Arsenale, de twee hoofdlocaties van de Biënnale. De stad biedt tijdens deze maanden een schatkaart aan (vaak gratis, en normaal niet toegankelijke) palazzo’s en kerken die hedendaagse kunst herbergen. In het Complesso dell’Ospedaletto, een zestiende-eeuwse kerk met een aangrenzend complex, dat door de eeuwen heen dienstdeed als apotheek, concertzaal en hospitaal (voor zieken, wezen en pelgrims) presenteert Fondazione In Between Art Film voor de derde keer een grootschalige tentoonstelling met videokunst. ArtReview tipte de expositie als een van hun zes niet te missen ‘off-site highlights’ van de Biënnale.
In ‘CANICULA’ zijn acht nieuwe site-specifieke videowerken te zien die speciaal voor de tentoonstelling werden ontwikkeld en geproduceerd door Fondazione In Between Art Film. De deelnemende kunstenaars zijn Lawrence Abu Hamdan, Massimo D’Anolfi & Martina Parenti, Roman Khimei & Yarema Malashchuk, Janis Rafa, P. Staff, Wang Tuo, Yuyan Wang, en Maya Watanabe. Die laatste kunstenaar wordt vertegenwoordigd door tegenboschvanvreden.
Maya Watanabe presenteert in deze context haar nieuwe videowerk ‘Jarkov’ (20 min, single channel). Daarvoor reisde de kunstenaar naar Noord-Siberië, waar resten van mammoeten worden opgeslagen in tunnels onder de permafrost, die nu ieder jaar ongeveer een meter afneemt. Het videowerk gaat over de uitzonderlijk goed geconserveerde wolharige mammoet Jarkov, die meer dan twintigduizend jaar geleden overleed (nauwelijks te bevatten) en nog steeds vrijwel intact is opgeslagen in ijs. Het dier zit in een gigantisch blok donker ijs en sediment van 23 ton, waarbij alleen twee enorme slagtanden uitsteken. Watanabe filmde in het ondergrondse tunnelstelsel, waar de temperatuur altijd min twaalf graden is, en beweegt daarbij traag door de gangen, de zichtbare delen van Jarkov en andere mammoetresten.
Maar ze presenteert hem nergens als een archeologisch museumobject. Integendeel: haar camera komt soms zo dicht op de botten, het ijs, haar of de rotswanden dat je als kijker even ontregeld bent en niet meer weet waar je precies naar kijkt. De beelden zijn ambigue, gefragmenteerd, zonder duidelijke narratieve structuur. Die manier van spelen met herkenbaarheid en abstractie zie je vaker terug in het werk van Watanabe. Ze vertraagt beelden tot het punt waarop ze ongrijpbaar worden en niet meer in één oogopslag te lezen zijn. Daardoor krijg je nooit volledig grip op het beeld, terwijl de impact wel degelijk voelbaar is.
Dat kwam ook terug in Watanabes eerdere werk ‘Liminal’, de installatie die in 2021 te zien was in Museum De Pont. Daarin volgde ze het onderzoek naar twee massagraven uit de Peruaanse burgeroorlog, terwijl ze de camera langzaam over aarde, textiel en menselijke resten liet glijden. Door extreem dichtbij te filmen creëerde ze bijna abstracte landschappen. In haar eerdere video-installatie ‘Stasis’ filmde ze een vis in een biostatische toestand, gecontroleerd bewaard tussen leven en dood. Die fascinatie voor lichamen die zich buiten een normale tijdservaring bevinden komt terug in ‘Jarkov’, al verschuift de schaal hier van menselijke geschiedenis naar een diepere geologische tijd. Tegelijk raakt het werk ook aan vragen over klimaatverandering en extractie.
Ook geluid speelt een belangrijke rol in ‘Jarkov’. Watanabe werkte daarvoor samen met componist Robin Rimbaud, beter bekend als Scanner, die een desoriënterende ‘low-frequency soundtrack’ ontwikkelde die door de ruimte lijkt te resoneren. In combinatie met de roterende camerabewegingen en de zwarte, scheefgetrokken projectieruimte ontstaat er een buitengewoon immersive ervaring.
Maya Watanabe werd in 1983 geboren in Lima en groeide op tijdens de Peruaanse burgeroorlog (1980-2000). Tijdens dit conflict kwamen tussen de vijftig- en zeventigduizend mensen om het leven, raakten duizenden personen vermist en werd vooral de oorspronkelijke bevolking zwaar getroffen. Deze geschiedenis blijft op verschillende manieren doorwerken in haar praktijk, waarin ze de relatie tussen beelden en de werkelijkheid onderzoekt en vragen stelt over de betrouwbaarheid van onze perceptie. In eerdere installaties richtte ze zich bijvoorbeeld op massagraven, verdwenen lichamen en forensisch onderzoek naar slachtoffers van het conflict. Daarbij draait het zelden om expliciete beelden van geweld, maar eerder om dat wat er achterblijft: bepaalde sporen, leegtes, onzekerheid, gaten in herinneringen, onafgeronde en onverwerkte vormen van rouw en in bredere zin: de manieren waarop de geschiedenis zich vast weet te zetten in landschappen, lichamen en objecten, en hoe beeldvorming en representatie functioneren als politieke instrumenten. Watanabe is daarbij geïnteresseerd in de momenten waarop bewegend beeld (uiteindelijk altijd een interpretatie van de werkelijkheid) er niet in slaagt om een onderwerp volledig te vatten, en onderzoekt hoe juist daar de beperkingen van onze waarneming en de grenzen van zichtbaarheid goed zichtbaar worden.
Watanabe studeerde beeldende kunst aan de Universidad Europea de Madrid, gevolgd door een master aan het Dutch Art Institute (ArtEZ University of the Arts) en een PhD-onderzoek aan Goldsmiths in Londen. Daarnaast nam ze deel aan residencies aan het Kyoto Art Center en Cité Internationale des Arts in Parijs. Haar werk was eerder te zien in Palais de Tokyo, MAXXI (Museo nazionale delle arti del XXI secolo in Rome), Museum De Pont, het Mori Art Museum in Tokio, Kyoto Art Center, de Sharjah Art Foundation, Foam Fotografiemuseum, de Kadist Art Foundation, het Museo de Arte Contemporáneo de Lima en tijdens Manifesta 15 in Barcelona en de biënnales van Havana en Beijing. De kunstenaar woont en werkt in Amsterdam, waar ze ook lesgeeft aan de Gerrit Rietveld Academie.
