24 march 2026, Wouter van den Eijkel
Preview Art Rotterdam | Herzamelen: hoe onze museumcollecties zijn gevormd en wat dat over ons zegt
Over kunstenaars wordt vaak gezegd dat ze vooruit lopen op de troepen en onderwerpen aankaarten die bij het brede publiek nog niet leven. Maar kan het omgekeerde ook? Kan je vastgeroeste machtsverhoudingen en ingeslepen gedachtenpatronen ter discussie stellen met kunst? Casper Faassen bewijst dat dat kan met zijn langlopende ReCollection-project dat te zien is in de stand van Bildhalle.
Via een proces dat hij "ReCollecting" noemt, spoort Faassen objecten op die zijn meegenomen uit hun natuurlijke context en verwerkt afbeeldingen ervan in zijn werken. De centrale vraag die Faassen stelt is: onder welke machtsverhoudingen zijn deze objecten in de westerse collecties terechtgekomen en wat vertelt dat over onze huidige blik op de wereld?
Faassens werken worden gepresenteerd als herinneringen en in nieuwe groepen geplaatst, samen met andere objecten met eenzelfde beladen achtergrond. Stuk voor stuk zijn ze omgeven met vragen rond eigenaarschap en restitutie. Door ze te presenteren als herinnering worden we eraan herinnerd dat onze verantwoordelijkheid en het gesprek niet eindigen bij de teruggave van een object.
"Het is moeilijk om recente geopolitieke ontwikkelingen te begrijpen zonder een bredere historische context. In de afgelopen jaren is er in het Westen een groeiend besef ontstaan van hoe koloniale, imperiale en racistische geschiedenissen het heden blijven beïnvloeden. Het visueel bevragen van de herkomst van culturele objecten die ik als vanzelfsprekend beschouwde toen ik ermee opgroeide, is één manier om met deze erfenis om te gaan."
Casper Faassen, Recollection, Surinam VI, Bildhalle, Main Section
Casper Faassen neemt een eigen plek in in de kunstwereld. De Leidse autodidact maakt werk dat formeel gezien onder fotografie valt, maar daaraan gaan schilderkunstige handelingen vooraf. Over de jaren ontwikkelde Faassen namelijk een geheel eigen werkwijze waarbij hij foto's afdrukt op een transparant materiaal, mat glas of dubbelzijdig acrylaat, en die aan de andere zijde beschildert. Als kijker moet je een beetje moeite doen om het beeld te zien; alsof je door een waas heen moet kijken.
Aanvankelijk keek Faassen vooral naar andere meesters als Rembrandt en Morandi, maar na een aantal jaar was hij in staat zijn eigen verhaal te vertellen. Stillevens van alledaagse voorwerpen vormen een groot onderdeel van zijn oeuvre. Dit wekte Faassens interesse voor de herkomst van deze voorwerpen, vertelt hij aan de telefoon. "Je gaat elke dag naar je studio om te schilderen en te fotograferen. Kijken of je een nieuwe manier kan vinden om de zee of een danser af te beelden."
"Bij stillevens ging mijn interesse uit naar de herkomst van de voorwerpen, waar komt zo'n potje of een halsberg van Rembrandt vandaan?" Dergelijke vragen zetten Faassen op het spoor van een ander debat, namelijk dat rond de koloniale geschiedenis van Nederland en andere Europese landen en de teruggave van culturele schatten.
Casper Faassen, Recollection, Goudstikker, Bildhalle, Main Section
De eerste werken uit het ReCollection-project presenteerde hij een aantal jaar terug op Photo London waar hij werk presenteerde rond de Parthenonfriezen die in het Brits Museum te zien zijn als de Elgin Marbles, vernoemd naar de man die de friezen naar het Verenigd Koninkrijk verscheepte.
"Er wordt al langer onderzoek gedaan naar de friezen. Ik vind het interessant, omdat je in feite graaft in je verleden en daarbij je eigen aannames en perspectief tegen het licht houdt. Als je je zoiets niet afvraagt en alles voorlief neemt, dan houd je daarmee een westers superioteitsdenken in stand."
"Op zich doet Nederland het best goed. In 2024 is er bijvoorbeeld een Ganesha teruggegeven aan Indonesië. Het object mag dan terug zijn, maar daarmee houdt onze verantwoordelijkheid niet op. Mijn werken heb ik vormgegeven als een herinnering, dus met een zekere vaagheid in het beeld, zodat het een blijvende herinnering is aan wat we verkeerd hebben gedaan." Op Art Rotterdam is het werk te zien rond de teruggegeven Ganesha samen met werk over Griekse marmeren sculpturen die nog steeds een prominente plek hebben in oudheidkundige musea over de hele wereld.
Casper Faassen, Recollection, Brass Indonesia, Bildhalle, Main Section
In veel gevallen komen die Griekse beelden uit Asia Minor, het westen van het huidige Turkije, en werden ze onder diplomatieke druk losgeweekt uit het Ottomaanse Rijk dat eind 19e eeuw op omvallen stond. De beelden zijn dus niet geroofd, maar de manier waarop ze zijn verkregen is op zijn minst kwestieus, aldus Faassen. "Turkije heeft geen restitutieverzoek ingediend, omdat het eigenlijk onbegonnen werk is."
Hiermee stipt Faassen een interessant onderwerp aan, want het Turkse voorbeeld is lang niet het enige waarbij het eigenaarschap niet onomstreden is. Eerder deze maand spande Rusland in eigen land een zaak aan om alsnog de hand te leggen op de collectie Krimgoud die in 2014 in het Allard Pierson te zien was. De Nederlandse rechter bepaalde in 2023 dat de collectie naar Kyiv terug moest in plaats van naar Sebastopol, de hoofdstad van de inmiddels door Rusland bezette Krim.
Ook wordt teruggave in sommige gevallen geweigerd en blijft een voorwerp in het Westen, zoals bij een voorgenomen teruggave van religieuze beelden. "De beelden zijn dan in een verkeerde context getoond, ze hadden bijvoorbeeld dagelijks bewierookt moeten worden, waardoor ze zijn ontheiligd." Bij de teruggave van menselijke resten speelt dat verscheping in een kist weliswaar gangbaar is in het Westen, maar niet de norm bij bijvoorbeeld de Maori's, legt Faassen uit.
Bij immaterieel erfgoed ligt het nog lastiger, zoals in het geval van La Galigo, een manuscript van de ontstaansmythe van de Boeginezen uit Zuid-Sulawesi. Het verhaal werd in de 19e eeuw opgetekend door een Nederlander en is in bezit van de Universiteit Leiden. Indonesië wenst het terug. Faassen heeft dus nog genoeg voorwerpen om werk over te maken en de aannames te onderzoeken die ten grondslag liggen aan ons wereldbeeld.
Casper Faassen, Recollection, Fara, Bildhalle, Main Section
