16 january 2026, Emily Van Driessen
Fire and Eyes van Tramaine de Senna bij Fred & Ferry in Antwerpen
Bij Fred & Ferry in Antwerpen opent een nieuwe tentoonstelling met een titel die van de tong rolt en dan blijft nazinderen. Fire and Eyes markeert de nieuwe solopresentatie van Tramaine de Senna, geboren en opgegroeid in Californië en inmiddels al bijna tien jaar gevestigd in Antwerpen. de Senna is vooral bekend om haar sculpturale praktijk, die zich kenmerkt door een grote diversiteit aan materialen, een voortdurende onderhandeling met zwaartekracht, en wat ze zelf omschrijft als als een strijd tussen het subject en zijn plastische vormen. In Fire and Eyes brengt ze werken samen die over lange tijdsperiodes tot stand kwamen, naast recentere experimenten.
In gesprek met de kunstenaar blijkt hoe bewust de titel gekozen is. “Toen ik opgroeide in Californië, nog vóór sociale media, kwam informatie via gedrukte media, televisie of radio,” vertelt ze. “Er was een Revlon-parfumadvertentie met de naam Fire and Ice, een betaalbaar parfum dat je gewoon in de drogist kon kopen. Die naam is in mijn hoofd blijven hangen, net zoals andere commerciële beelden en jingles uit die periode.”
De homofone verwantschap tussen ice en eyes legt een subtiele maar dragende onderstroom onder de titel van de tentoonstelling. “De ogen zijn niet louter receptoren, maar een verlengde van de hersenen zelf,” legt de Senna uit. “Hoewel soms wordt beweerd dat een publiek passief is, geloof ik dat mensen actief kijken, een oordeel vormen, of er bewust voor kiezen dat niet te doen.” In die zin wordt Fire and Eyes een manier om een spanning te benoemen die zij als fundamenteel beschouwt binnen haar praktijk. “Het heeft te maken met mijn creatieve proces: enerzijds openstaan voor ideeën en exploratie, zonder beperking, en anderzijds dat moment waarop ik zorgvuldig moet worden en mijn idee moet volgen tot het daadwerkelijk af is.”
Tramaine de Senna, Fire and Eyes, FRED&FERRY. Fotografie: Lynn Van Oijstaeijen
Die beweging van vasthouden en loslaten is onlosmakelijk aanwezig in de tentoonstelling, waarin oudere en nieuwere werken samenkomen die nog niet eerder getoond werden. De oudere werken zijn ouder simpelweg omdat ze veel tijd vroegen om te voltooien. Haar vroegere sculpturen zijn sterker bedekt met lagen van glazuur, terwijl in nieuwer werk de klei meer zichtbaar blijft. Hoewel haar afwerking is veranderd, blijft haar werkwijze grotendeels dezelfde. “Keramiek kan ook worden gemaakt door in mallen te gieten of met een draaischijf te werken,” zegt ze. “Maar ik bouw elke sculptuur met de hand.”
Door dat te doen kiest ze er bewust voor om zwaartekracht toe te laten als sparringpartner. Een van de centrale sculpturen in de tentoonstelling bleek in dat opzicht bijzonder uitdagend. Fallingwater aka Cantilevered (after Frank Lloyd Wright) aka Nature Study (after Louise Bourgeois) is een werk dat in de eerste plek geïnspireerd is op Louise Bourgeois’ Nature Study (1984–1998), een sculptuur van een vrouwelijke hond zonder voorpoten maar wel met melkklieren. “Normaal gezien, wanneer een hond op zijn achterpoten zit, steken de voorpoten uit en helpen ze om het lichaam stabiel te houden,” zegt de Senna. “Maar hier zijn er geen armen, waardoor de hele romp moet uitkragen en het zwaartepunt uit balans raakt.”
Tramaine de Senna, Full title: Fallingwater aka Cantilevered (after Frank Lloyd Wright) aka Nature Study (after Louise Bourgeois), FRED&FERRY. Fotografie: Lynn Van Oijstaeijen
Zo’n vorm in klei opbouwen vraagt niet alleen vaardigheid, maar vooral tijd. “Met handgemaakte keramiek kan je staande vormen bouwen, maar je moet bouwen met tijd,” merkt ze op. “Terwijl je verder opbouwt, droogt de klei langzaam en kan ze haar eigen gewicht beginnen dragen, wat opmerkelijk is en heel moeilijk om te bereiken.” In andere materialen is zo’n resultaat eenvoudiger te realiseren. “Als je bijvoorbeeld naar bronzen monumenten kijkt, zie je hoge beelden van mensen die op paarden zitten, omdat alles gegoten is. Het materiaal wordt vloeibaar in een mal gebracht.”
de Senna wilde Fallingwater al maken toen ze nog studeerde, maar kreeg te horen dat het fysiek onmogelijk was. Het idee bleef jarenlang sluimeren, tot het later opnieuw fel naar boven kwam. Toen het werk uiteindelijk gerealiseerd werd, kwam er nog een andere associatie bij: het huis dat Frank Lloyd Wright in de jaren dertig ontwierp rond een waterval, waarnaar het werk uiteindelijk werd genoemd. “Structureel was dat project bijzonder moeilijk om te bedenken. Het huis heeft een uithangende constructie en lijkt te zweven, en toch wordt het bijeengehouden door een complexe interne opbouw. Het kon alleen doordat men toegang had tot nieuwe, moderne technologieën.”
Tramaine de Senna, Fire and Eyes, FRED&FERRY. Fotografie: Lynn Van Oijstaeijen
Wat haar hierin intrigeert, is de bredere drang van het modernisme. “Er was een moment waarop mensen dingen maakten die eruitzagen alsof ze alleen door machines gemaakt konden worden,” reflecteert ze. “Vandaag heb ik, zeker bij hedendaagse bouwvormen zoals modulaire woningbouw, het gevoel dat veel gebouwen machines zijn die door machines gebouwd worden.”
Naast het trage, eruptieve maakproces van keramiek dat met de hand wordt opgebouwd, toont de Senna ook een nieuw geheel van werken: tekeningen op geprepareerd linnen. Ze spreekt over tekenen als iets wat lichtheid en opluchting brengt. Het heeft een directheid die sculptuur niet kan bieden. Toch ging het opnemen van die werken in de tentoonstelling niet zonder aarzeling. “Vlaanderen heeft zo’n rijke geschiedenis in de schilderkunst. Nu mijn tekeningen op canvas staan, stap ik binnen in honderden jaren van kunstenaars die op canvas schilderden en componeerden.” Dat besef werkt niet verlammend, maar het is wel angstig aanwezig. “Wanneer iemand iets maakt, staat elk van ons op de schouders van reuzen.”
Tramaine de Senna, Gravity and Composition Rehearsal I (Three Gold Shoes), Gravity and Composition Rehearsal II (Three Gold Shoes), 2026, FRED & FERRY. Photography: Lynn Van Oijstaeijen
Die tweespalt tussen creëren en blootstelling brengt de tekst terug naar de titel en naar de structurele manier waarop de Senna werkt. Fire verwijst naar het plezier en de urgentie van het maken, naar het doordachte proces dat ermee samenhangt, en naar de bereidheid, zelfs rusteloosheid, om te handelen zonder vast eindpunt. Eyes markeert het verwachte moment van afronding, maar ook dat van gezien worden, van beoordeeld worden. Een kunstenaar die beide toestanden kan bewonen als deel van het creatieve proces, zonder de ene in de andere te laten instorten, opereert op een ander niveau, een niveau dat verder reikt dan het werk zelf en zich uitstrekt tot het rijk van het sublieme.
Fire and Eyes is tot 7 februari te zijn bij Fred & Ferry in Antwerpen.
