20 june 2025, Wouter van den Eijkel
Het atelier van... Kees de Vries
Afgelopen week bezocht ik Kees de Vries in zijn atelier in de voormalige Sint Vincentiusschool op een van de Oostelijke eilanden in Amsterdam. In het schoolgebouw uit 1921 zijn het trappenhuis en betegeling nog authentiek, maar in het klaslokaal waarin De Vries’ atelier zit, is alles functioneel.
De Vries is enerzijds bekend van zijn schilderijen waarbij hij pure pigmenten op doek fixeert en anderzijds van werken die geheel uit zout bestaan. Een materiaal dat aanvankelijk lastig te fixeren was, maar hem eindeloze mogelijkheden bood toen dat eenmaal mogelijk was. Hij maakte er grote panelen mee, maar ook sculpturen van tafels, borden, glazen en bestek.
Waar zijn we precies?
Mijn atelier zit in een voormalig schoolgebouw op een van de Oostelijke eilanden in Amsterdam. Zoals je hebt gezien is het trappenhuis nog helemaal authentiek, maar hierbinnen heb ik alles wel drie keer geschilderd, verbouwd en aangepast.
Oorspronkelijk was het pand van een stichting, maar er was veel achterstallig onderhoud. Daardoor kwam het begin jaren ‘80 in handen van de gemeente voor het symbolische bedrag van 1 gulden. Toen zijn wij (een groep van 6 kunstenaars) erin gekomen en kregen we allemaal contracten van vijf jaar. Die contracten werden steeds verlengd.
Door de jaren heen is de beheerder strenger gaan controleren of kunstenaars een professionele beroepspraktijk hebben (kunst maken, werk verkopen en exposeren) om te voorkomen dat er misbruik wordt gemaakt van de ruimtes die bedoeld zijn als atelier.
Kees de Vries, Covered by Beauty # 7, 2023, Galerie Franzis Engels
Hoe lang zit je al in dit voormalige klaslokaal?
Ik zit er nu zo’n 43 jaar in. In zo’n tijdspanne bouw je hier een heel leven op.
Er zijn collega’s die zeggen: ik ben maar een aantal uur per dag productief, dus daarna stop ik ermee. Maar zijn er ook die dagen van twaalf uur maken. Hoe zit dat bij jou?
Ik begin vaak om negen uur en werk dan door tot minstens vijf uur. Maar als ik lekker bezig ben, ga ik vaak nog een paar uur door. Gewoon steady. Ik hou best wel van de ochtend.
Heb je routines en rituelen die de loop van een dag mede bepalen? Begin je met koffie? Luister je naar bepaalde muziek?
Nee, meestal eet en drink ik hier niks, deels omdat ik heel dichtbij woon en ik hier niet in de verleiding wil komen om hier ook nog eens koffie te gaan drinken. Deels omdat ik hier toch te veel met allerlei stoffige materialen bezig ben.
Meestal werk ik met mijn muziek aan of een klassieke radiozender. Die functioneert dan als een soort achtergrondgeluid. Dat heb je hier sowieso, want ik zit aan een doorgaande weg en je hoort geluiden uit de stad.
Kees de Vries, ZT 2025 02, 2025, Galerie Franzis Engels
Als ik het een beetje kan inschatten, ontvang je hier bijna geen bezoek. Alles is hier op 1 persoon ingericht?
Ja, dat klopt. Als er mensen langskomen dan verstoort dat mijn proces. Daarom ontvang mensen altijd thuis in de galerie.
Je werkt veel met zout en met pigmenten. Kan je vertellen wanneer je met zout bent gaan werken en waarom je dat bent gaan doen.
Dat ben ik al heel vroeg op de academie gaan doen. Dat was in 1979. Toen begon ik zout te verwerken in collages. Ik wilde werken met de pure witte kristallen maken, dat fascineerde me. Kristallen zijn erg lastig om mee te werken. Als je probeert ze met lijm te fixeren verkleurt de lijm en verliest het zout zijn schitterende witte uitstraling. Suiker viel af omdat het plakkerig werd. Met zout lukte het me na veel experimenteren wel om er panelen mee te maken waarbij de zoutkristallen eruit bleven zien alsof ze niet bewerkt waren. Omdat het in het begin allemaal niet zo goed lukte, heb ik het ook een tijd laten liggen.
Wanneer heb je het weer opgepikt?
Pas rond 2000 kwamen er nieuw producten op de markt, speciale kunstharsen. Die kunstharsen blijven flexibel, zijn sterk en verkleuren niet. Vanaf toen heb ik daar regelmatig testjes mee gedaan. Die hang ik hier gewoon pal voor het raam. Dit velletje hangt al van 2010 gewoon in de volle zon, continu. Het is nog steeds glashelder.
Ik begreep dat je je werk met pigmenten toen hebt stilgelegd en je volledig hebt gestort op het werken met zout, klopt dat?
Ja, ik dacht nu ik dat bindmiddel eenmaal heb, ga ik het ook gebruiken. Dus heb ik me 15 jaar lang alleen maar bezig gehouden met werken in zout. Aanvankelijk had ik alleen panelen van zout, later kwamen daar ook andere vormen en verschillende narratieven bij.
Kees de Vries, Engel der barmhartigheid, 2021, Galerie Franzis Engels
Wat is het meest in het oog springende voorwerp dat je hebt gemaakt met zout?
Mijn idee was om een tafel van 180 cm. met bijbehorende stoelen, helemaal van zout te maken. In het tafelblad zat een bassin dat ik iedere dag vulde met zout water. Op een gegeven moment groeit het zout vanuit het bassin over de hele tafel. De tafel zou gedekt worden met serviesgoed zoals flessen, borden en glazen. Allemaal van puur zout. Een spannend beeld dat veel verschillende verhalen en emoties oproept. Het proces om dat allemaal te maken is erg tijdrovend, maar ik heb een aardige voorraad serviesgoed van zout ondertussen. Jammer genoeg heeft de tafel het begeven. Maar de stoelen zijn wel gelukt en zijn opgenomen in particuliere collecties en tentoongesteld in Frankrijk en Duitsland.
Want wat was er nou gebeurd met die tafel?
Ik vulde het bassin met leidingwater vermengd met zeezout. Maar in het water dat in Amsterdam uit de kraan komt zitten minuscule deeltjes ijzer. Dat reageerde met het zout, waardoor de tafel vlekkerig werd. Het geroeste zout zag er een beetje uit alsof er een hondje in de sneeuw heeft geplast.
Kunstenaarschap is geen normale baan waarbij je op je 67e met pensioen gaat. Een kunstenaar hoeft eigenlijk nooit te stoppen. Heb je richtpunten, dingen die je zou willen doen de komende jaren?
Een richtpunt heb ik niet echt, maar eigenlijk heb ik dat ook nooit gehad. Mijn ambitie is het altijd geweest en ook nu nog, om kunst te maken. Ik heb altijd geborreld van de ideeën en dat drijft me dan weer naar mijn atelier. Wat dat betreft ben ik een echte maker. Ik merk wel dat ik de laatste jaren selectiever ben geworden in het ingaan op aanbiedingen die op me afkomen. Maar qua werk is het hetzelfde. Ik ben nog altijd even bevlogen als vroeger, stop er nog dezelfde energie in.
Heb je een tip voor beginnende kunstenaars. Voor welke valkuil zou je ze willen behoeden?
Kijk, als je begint als kunstenaar, dan loopt het niet meteen storm. Op een gegeven moment loop je er dan tegenaan dat de huur betaald moet worden en je materialen. Het moment dat je buiten je kunstenaarspraktijk geld gaat verdienen is een grote valkuil. Ik ben nogal handig, dus ik ging wel lekker klussen en bouwen. Als je niet uitkijkt ben je meer met dat werk bezig dan met je kunstenaarschap en kom je amper meer in je atelier. Dan is het moeilijk om voor jezelf een grens aan te geven. Zo van: ‘Ho, ho, stop! En nu weer mijn atelier in!’
Ook belangrijk is het dat je blijft exposeren. Als je daar niet achteraan gaat en blijft wachten tot je een keer wordt gevraagd, dan kan het wel heel lang duren. Dus je moet wel actief zijn in het zelf organiseren van je carrière. Het is mij gelukt om in 1984 al vast bij een galerie te komen, hier in Amsterdam. En al snel werd ik ook gevraagd door andere galeries.
Het werk van Kees de Vries is te zien bij Galerie Franzis Engels in Amsterdam. Komende week is de galerie nog normaal geopend. Vanaf 1 juli is de galerie op afspraak te bezoeken.
