15 january 2025, Yves Joris
Een lichaam van vlees, niet van mythe
Er zweeft een gewijde aanwezigheid door de lucht, waarbij eeuwenoude echo's van heilige stilte zich vermengen met de veelstemmige klanken van artistiek verzet. In GNYP Gallery Antwerp loopt momenteel 'Mary With(out) Child', een tentoonstelling die niet enkel een kritische blik werpt op de iconografie van de vrouw, maar die haar als het ware uit haar vergulde lijst haalt. Geen smekende blikken naar boven, geen gevouwen handen in devotie. Hier worden vrouwenlichamen herwonnen en herschreven. Tot en met 1 maart delen 23 kunstenaars hun visie op wat het betekent om vrouw te zijn — met, zonder, ondanks of juist los van moederschap.
De greep van het heilige beeld
Lang hing ze daar, Maria, op de grens tussen aanbidding en onderdrukking. Met haar smetteloze gelaat, haar serene overgave, werd ze meer dan een religieus icoon. Ze werd een doctrine, een mal waarin de vrouwelijke identiteit gegoten werd: puur, passief, liefhebbend. De vrouw als moeder, als baarmoeder, als heiligdom.
In 'Mary With(out) Child' wordt deze visuele erfenis minutieus ontmanteld. Kunstenaars als Claire Tabouret en KOAK spelen in op die historische beeldtaal, maar ondergraven haar tegelijkertijd. Tabourets The Blue Queen (2016) balanceert tussen de madonna en de soevereine vrouw, tussen archetype en individu. De link met Jeanne d’Arc is dadelijk gelegd. Strijdend voor het geloof, zelfbewust, bijna confronterend.
Het is hier dat de kracht van de tentoonstelling voelbaar wordt: het beeld kantelt. De kunstenaars buigen zich niet slechts over de vrouw als voorwerp, maar als onderwerp. De blik — ooit eenzijdig, gericht op de vrouw als passief genot voor de mannelijke toeschouwer — wordt teruggekaatst. Dit spel van zien en gezien worden, van kijken en terugkijken, vormt de kern van deze esthetische rebellie.
Mary With(out) Child, GNYP Gallery. Foto: Studio Shivi
Het lichaam als strijdtoneel
Het lichaam, ooit onderworpen aan dogma’s, wordt in deze tentoonstelling heroverd. De fysieke vorm staat centraal, niet als object van aanbidding, maar als krachtig symbool van zelfbeschikking. De werken van Nour El Saleh en Elsa Rouy zijn hier exemplarisch. El Salehs Spitting Venom (2021) spat van het doek met rauwe, lichamelijke energie. Geen fragiele figuur, maar een wezen dat zichzelf claimt, als een perpetuum mobile in al haar complexiteit en chaos. In Rouys Obsidian Upskirt (2024) is de link met Gustave Courbet prominent aanwezig, zij het in een meer gecensureerde versie die wel conform het beleid van Instagram is.
Ook in de werken van Wojciech Fangor en Polina Barskaya is het vrouwelijk lichaam niet langer een marmeren reliëf, maar een levend, ademend organisme. Fangors naakten, getekend met een zachte, bijna tedere lijnvoering, tonen de vrouw ontdaan van de last van heiligheid. Barskaya’s Family Portrait in Red Scarf (2018) zet de kwetsbaarheid van het lichaam in het middelpunt, niet als een object van verlangen, maar als menselijk, onvolmaakt, echt.
Laat u echter niet misleiden. Deze lichamelijkheid is verre van passief. Het is een gevecht. Een opeisen van het recht om imperfect, sensueel, krachtig en kwetsbaar tegelijk te zijn. Hier wordt het lichaam niet gecensureerd, maar gevierd — zelfs wanneer het confronteert.
Mary With(out) Child, GNYP Gallery. Foto: Studio Shivi
Moederschap: een keuze, geen verplichting
En dan is er moederschap. Dat oude, zware concept, eeuwenlang verstrengeld met het vrouw-zijn. Maria, de ultieme moederfiguur, zo puur dat haar conceptie zelf immaculata moest zijn. Maar wat betekent moederschap werkelijk, voorbij de kerkelijke doctrine?
De tentoonstelling schuwt het niet om deze vraag van verschillende kanten te benaderen. In de werken van Jenna Gribbon en Angela Dufresne wordt moederschap niet verheerlijkt, maar in al zijn complexiteit en dubbelzinnigheid belicht. Gribbons Regarding Me Regarding My Child (2020) toont een moeder die zichzelf weerspiegeld ziet in haar kind, met alle liefde én uitputting die dit met zich meebrengt. Angela Dufresne zet met 70s Mom (2017) dan weer een nostalgisch maar realistisch beeld neer: een vrouw die moeder is, maar ook méér dan dat — persoon, kunstenaar, individu.
Dit is moederschap als keuze, niet als doel. Het idee dat een vrouw slechts voltooid is in het moederschap wordt hier resoluut verworpen. Kunstenaars als Agata Slowak en Zachary Armstrong brengen scènes van ouderschap waarin ook twijfel, complexiteit en zelfs afwezigheid voelbaar zijn. Het beeld van Maria, perfect en ongenaakbaar, lost hier op in rauwe, menselijke ervaringen.
Mary With(out) Child, GNYP Gallery. Foto: Studio Shivi
De stille revolutie van het beeld
'Mary With(out) Child' is geen schreeuwende revolutie, maar een stille onderstroom van verzet. De tentoonstelling ontrafelt zorgvuldig eeuwenoude visuele structuren, niet door ze te vernietigen, maar door ze open te breken. Elk doek, elke sculptuur, elke lijn op papier draagt een ander perspectief bij: vrouwelijkheid als veelstemmig, fluïde concept.
Het is een tentoonstelling die dwingt tot stilstaan en nadenken. Niet enkel over hoe vrouwen worden afgebeeld, maar over hoe deze beelden ons denken vormen. Over hoe het beeld van de moeder, de heilige, de verleidster, de muze — vormen van patriarchale projecties — nog steeds doorwerken in het hedendaagse bewustzijn.
Wat deze expositie zo krachtig maakt, is de veelheid aan stemmen. Het is geen monoloog, maar een koor. De vrouw is hier niet langer een symbool, maar een verhaal. Niet langer een icoon, maar een individu. En dat, zo lijkt de tentoonstelling te fluisteren, is het ultieme verzet: het recht om complex, tegenstrijdig, onvolmaakt en oneindig veelzijdig te zijn. De echo van Maria mag dan nog blijven hangen in de kunstgeschiedenis, maar hier, in GNYP Gallery Antwerp, wordt haar stilzwijgen eindelijk doorbroken.
Mary With(out) Child, GNYP Gallery. Foto: Studio Shivi
