11 july 2025, Wouter van den Eijkel
Art Intelligence versus AI bij Galerie van Gelder
Daags voor het conclaaf postte het Witte Huis een AI-gegenereerde afbeelding van de Amerikaanse president Donald Trump als paus. Gehuld in een witte kazuifel en met opgeheven wijsvinger lijkt de president van de VS ons te vermanen. Galerie Van Gelder nam die afbeelding als uitgangspunt voor de groepstentoonstelling Art Intelligence versus AI.
Art of Artifical, kunst of kunstmatig; het scheelt maar een paar letters, maar het maakt een wereld van verschil. Van Gelder zet de kunstmatige, functionele oplossingen van AI tegenover de minder doelmatige voorstellen die zijn kunstenaars doen. Het levert een geweldige groepstentoonstelling op met werk van jonge kunstenaars als Salim Bayri, Kinball Gunnar Holth en David Kloosterboer die in een lijn worden geplaatst met oudgedienden als Lily van der Stokker, Voebe de Gruyter en John M. Armleder.
Art Intelligence versus AI is nog tot en met 28 juli te zien bij Galerie Van Gelder in Amsterdam.
‘Het schokkendste aan alles is dat hij het beeld zelf verspreidde, niet zozeer dat het is gemaakt,’ zegt galeriehouder Kees van Gelder over het door AI gegenereerde beeld van de Amerikaanse president Trump als paus. We zien Trump gehuld in een witte kazuifel met een geheven wijsvinger. Het beeld verscheen een paar dagen voor het conclaaf, op 5 mei, op Truth Social, Trumps eigen social-media platform.‘
Als het om iemand anders zou gaan, zou je nog kunnen denken dat het een grapje was, maar hier vermoed je toch andere bedoelingen.’ Een toonbeeld van bescheidenheid is het in ieder geval niet. Zelfs Napoleon, die zichzelf tot keizer kroonde, besefte dat hij niet heilig verklaard kon worden. Trump suggereert hier dat hem dat als paus postuum wel te wachten staat.
Versus?
Een uitvergrote versie van de afbeelding hangt midden op de achterwand van de voorruimte van de galerie. ‘Ik wilde dit werk (de afbeelding van Trump, red.) graag in het midden hebben, omdat ik wilde dat de kunstenaars zich moesten schikken naar Trump en dat ze ook een beetje zouden schrikken. Dat was het uitgangspunt.’ Door het beeld zo pontificaal in de galerie te hangen verleent Van Gelder het ook legitimatie als kunst. Een aantal bezoekers stelde Van Gelder al de vraag wie de maker is en leken dus niet te twijfelen over de vraag of het kunstwerk is of niet.
Het beeld van Trump als zette Van Gelder aan het denken en vormde het startpunt voor de groepstentoonstelling Art Intelligence versus AI. Art of Artificial, kunst of kunstmatig; het scheelt maar een paar letters, maar het maakt een wereld van verschil. ‘Het leek mij interessant om een kunstmatig denksysteem naast een kunst denksysteem te presenteren. Het eerste is functioneel, het tweede heeft geen direct nut.’
David Kloosterboer, (No) different ways, 2025, Galerie van Gelder
Een wittig begin
Van Gelder begon de groepstentoonstelling met twee witte werken, het bewerkte witte t-shirt (No) different ways van David Kloosterboer en een groot wit doek met drie zeepaarden van Marijke van Warmerdam. ‘Dan heb ik een wittig begin’, vertelt Van Gelder over de opbouw van de tentoonstelling, ‘Dan kan ik daarna een gebaar maken.’
Dat gebaar nam de vorm aan van een vernauwing in de galerieruimte. Kloosterboers t-shirt hangt een meter van de wand af. Daar recht tegenover, een meter van de andere wand, staat een werk van Bert McLean, de jonge Britse kunstenaar die vorig najaar zijn eerste solotentoonstelling had bij Van Gelder. Een onlogische plek, dacht ook Van Gelder aanvankelijk, maar het bleek te kloppen. ‘Daardoor lijkt het alsof je door een vernauwing heen moet. Je voelt je als het ware in het nauw gedreven, en dat moet ook.’
Lily van der Stokker, Worteltje, 1998, Galerie van Gelder
Worteltje
Nog voordat je door de vernauwing heen bent, heb je al twee hoogtepunten achter de rug. De spirograaftekening van John Armleder en de lichtblauwe, plastic kubus Worteltje (1998) van Lily van der Stokker. Worteltje is een sculptuur die ook dienstdoet als steen voor contemplatie: je mag erop zitten.
Beide werken haalde Van Gelder uit zijn grote archief. Beide werken haken direct in op de vraag die de titel van de tentoonstelling opwerpt; hoe ziet intelligentie eruit die niet direct functioneel is, zoals AI? Armleder en Van der Stokker weten daar wel raad mee. Het zijn eigenzinnige kunstenaars met een geheel eigen denkwereld. Armleder gebruikte voor zijn spirograaftekening een vel papier waarop de moet van een etsplaat te zien is en nummerde de tekening, waardoor de kijker vermoedt dat het een editie is. Daarmee de vraag stellend: is een editie even waardevol als een unica of is dat in de beleving anders?
John M Armleder, Untitled 1998, 34,8 x 49,8 cm (frame: 53,1 x 38,2 cm), colour pencil, lead pencil, Galerie van Gelder
De werken van de oude garde plaatsen het werk van hun jongere collega’s meteen in een traditie van zeer eigenzinnige makers. De jongere garde, waarvan het werk vooral in de achterruimte te zien is, lijkt de rationaliteit en doelmatigheid die AI kenmerkt te bekritiseren of helemaal overboord te zetten.
Van Gelder koos onder meer voor de gratis koffietest die Salim Bayri uitvoerde met een groep vrienden in supermarkten in en om Groningen. De informatie die de test oplevert is weliswaar nutteloos voor iedereen die niet in die regio woont, maar in bredere zin stelt het Bayri met dit videowerk vragen over ons consumentisme en, in het verlengde daarvan, naar onze hang om het beste product voor de beste prijs te kopen. Met de prijs van de koffie zit het in deze video wel snor, maar waarom zou je iets testen dat gratis is?
Ook is er werk van de Amerikaanse Rijksakademie-alumnus Ian Page te zien. Zijn Tidbits In the Tantamount lijkt nog het meest op een primitieve robotstofzuiger. Het is een witte koker met onderaan kwastjes, die vrolijk heen en weer bewegen terwijl het apparaat rondrijdt. Alleen veegt deze stofzuiger niks op, hij beweegt slechts. Het is een nutteloos apparaat dat zonder doel beweegt, maar wel een zekere vrolijkheid toevoegt aan de ruimte.
Ian Page, Tidbits In the Tantamount, 2018, Galerie van Gelder
