03 march 2023, Manuela Klerkx
De tijdloze kunst van Brooklin A. Soumahoro
Brooklin A. Soumahoro (1990, Parijs) brengt graag tegengestelde elementen zoals structuur en chaos, oppervlakkigheid en diepgang, harmonie en geweld, elementen die we kennen uit ons dagelijks leven, samen in zijn schilderijen en tekeningen. En hoewel zijn werken verschillende historische en sociale verwijzingen bevatten, zijn ze ook een weerspiegeling van hemzelf en van wat het betekent om mens te zijn. Soumahoro's schilderproces vereist extreme focus en precisie, en hoewel het eindresultaat op het eerste gezicht perfect lijkt, voel je bij nadere beschouwing de nadrukkelijke aanwezigheid van de hand van de kunstenaar op het doek of in de tekening. Een gesprek met Brooklin A. Soumahoro over visuele perceptie, sampling en de vraag wat voelen en leven nu eigenlijk inhouden.
Je bent opgegroeid in een multiculturele omgeving in de metropoolregio Parijs, hebt meerdere talen geleerd en hebt naar meer dan 50 landen bezocht. In hoeverre beïnvloeden al deze elementen jouw kunst?
Het valt niet te ontkennen dat al mijn reizen een enorme hoeveelheid leerervaringen en vriendschappen hebben opgeleverd. Reizen opent de geest en de ziel, het is een katalysator voor persoonlijke verrijking. Mijn kunstopleiding was niet zozeer theoretisch als wel gebaseerd op ervaring aangezien ik tijdens mijn reizen zoveel grote kunstwerken in het echt heb gezien. Zo heb ik mij de kunstgeschiedenis eigen gemaakt, niet alleen via de boeken of op mijn laptop in een klaslokaal. Elke locatie waar ik naartoe reisde heeft me iets geleerd. Mijn bron van kennis is het resultaat van levenslessen die me hebben aangescherpt en me bewust en onbewust hebben verrijkt. Naast het bezoeken van landen, heb ik ook in vier landen gewoond: Frankrijk, Engeland, Brazilië en momenteel woon ik in de VS.
Brooklin A. Soumahoro, Untitled (Sprite Drawing (push/pull)) R.SP.GRY.5.22, 2022, rodolphe janssen
Online las ik ergens dat "Brooklin Soumahoro een autodidactische kunstenaar is wiens schilderijen het midden houden tussen expressieve markeringen en minimale compositiestrategieën." Ben je het eens met die constatering? En kun je daar een voorbeeld van geven?
Als je mijn schilderijen van een afstand bekijkt, dus zonder dat je de details kunt zien, lijken de schilderijen op een uitgesproken en gedurfd kleurenveld met een minimale compositie. Hoe dichter bij je komt, hoe meer de schilderijen zich voor je beginnen te openen - je begint de vele lagen olieverf te zien; je begint de intentionaliteit, de excessieve herhaling van de markering te begrijpen en je ziet hoe precies en tegelijkertijd ruw elke markering is en hoe chaotisch het oppervlak kan zijn. De structuur van het raster verbergt als het ware de ruwere diepte en de agressie van het kunstwerk. Ik houd ervan al deze tegenstrijdige elementen in mijn kunstpraktijk samen te brengen. Ik ben overigens geneigd te geloven dat in de kunsthistorische en sociale verwijzingen een weerspiegeling schuilt van wie ik ben, van wie wij zijn, en wat het betekent om te voelen en te leven.
Waarom speelt ‘visuele perceptie’ zo’n grote rol in je werk en hoe?
Speelt waarneming niet bij iedereen een rol? Kijk naar de wereld om ons heen. We worden overspoeld met andermans waarnemingen op een schaal die we niet eerder hebben meegemaakt. En omdat mensen vastzitten in hun eigen waarnemingen, trekken we snel conclusies over wat er zich in de wereld afspeelt. Visie is één ding, maar waarneming is iets veel subjectievers. Iemands interpretatie hoeft niet overeen te komen met die van een ander. En dat moeten we op een vreedzame manier accepteren en elkaar met respect en integriteit behandelen.
Daar komt bij, in de werkelijkheid speelt zich veel meer af dan we kunnen zien. Ons zicht is niet ons meest betrouwbare zintuig. Een aantal essentiële aspecten van het leven zijn eigenlijk onzichtbaar. Die tegenstelling vind ik fascinerend. In mijn kunst zal de eerste indruk van een toeschouwer veranderen als hij of zij de tijd neemt om zich in het werk te verdiepen. De perceptie die men van veraf heeft, verandert tegen de tijd dat men recht voor het doek staat.
Mijn werkproces vereist extreme focus en precisie, en het resultaat kan bijna perfect lijken, alsof een machine het gemaakt heeft. Maar als je goed kijkt, zie je mijn hand overal op het doek of op het papier. Bij mijn tekeningen laat ik bijvoorbeeld de randen onafgewerkt. Van een afstand valt dat niet op, maar van dichtbij zie je de resten van het onderliggende raster en de nummering, het geraamte van het werk. Ik speel met wat echt is en wat niet.
Brooklin A. Soumahoro, Supernova, rodolphe janssen
Hoewel de technische methoden die ik gebruik voor het maken van schilderijen en tekeningen momenteel heel verschillend zijn, is mijn benadering in essentie dezelfde: ik kom tot de essentie van waar een kunstwerk over gaat: kleur, lijn, compositie, textuur, lichtheid en duisternis, enz. Ik kom meteen ter zake. Ik heb een techniek ontwikkeld die past bij mijn persoonlijkheid, wat erg belangrijk voor me is. Ik kan tijdens het werken hyperfocussen, ik raak ondergedompeld in het proces en vergeet de tijd. Dit vereist geduld en herhaling, en hoewel het mentaal uitdagend is, verlies ik mezelf vaak in mijn werk. Ook al zijn de technieken die ik gebruik om schilderijen en tekeningen te maken verschillend, ik vind het leuk om heen en weer te gaan tussen de twee. Ze vereisen verschillende soorten denkwijzen en fysieke energieën. Bij mijn schilderijen zijn de rasters volledig gepland, maar ik laat de kleuren aan mijn intuïtie over. Mijn tekeningen zijn meer geïmproviseerd. Het is een balans.
Op je website staat: "Zijn [Brooklin A. Soumahoro, red.] praktijk is een directe reactie op zijn doorleefde ervaring met navigeren door de fysieke en spirituele wereld en een collectieve mensheid." Wat bedoel je hier precies mee?
Mijn werk draait vooral om mijn ervaringen. En zoals je al eerder zei, heb ik door het reizen over de wereld geleerd hoe ik voor mezelf, de mensen om me heen, en de mensheid in het algemeen kan zorg dragen. Ik ben nieuwsgierig en duik graag in iemands hoofd, ik luister graag en wissel graag ervaringen uit. Ik heb een onderzoekende persoonlijkheid en wil altijd nieuwe dingen leren. Ik wil de complexiteit begrijpen van wie we zijn als mensen, hoe we functioneren, waar we naartoe gaan, enz. Ik denk na over de relatie tussen kleur, kunst en therapie. Kunst kan een venster creëren om doorheen te voelen, om in de wereld van het onbekende te stappen. We hebben allemaal een aangeboren vermogen om te voelen, en kunst beïnvloedt onze psychologie.
Mijn werk is ook geïnspireerd op onze omgeving. De natuur is voortdurend op zoek naar de meest efficiënte manier om zichzelf te vormen en te ordenen. De natuurwet - de universele wet - zoekt naar de meest wiskundige en geometrische oplossingen. Ik ben gefascineerd door de schoonheid van de geometrie in de natuur. Ik adviseer iedereen om daarnaar te kijken. Het is betoverend. Overigens begrijp ik dat sommige dingen binnen mijn vermogen liggen en andere niet. Met bepaalde dingen kan ik de eer strijken en met andere ben ik het universum dankbaar. Als collectief komt er ongelooflijk veel op ons af, en hoewel ik weet dat er nog veel werk verzet moet worden, ben ik toch optimistisch over onze toekomst en wil ik dat dat voelbaar is in mijn werk.
In haar tekst 'Perception is the Medium' over jouw werk schrijft Danielle Shang: 'Sampling, de techniek om geluid eerst digitaal te coderen en vervolgens te gebruiken in een andere compositie, kan worden vergeleken met het tekenproces van Brooklin A. Soumahoro. De kunstenaar heeft tot nu toe bijna honderd van zijn favoriete potloodkleuren genummerd in zijn doe-het-zelf kleurenkaart, en daarmee heeft hij een systeem samengesteld om kleurrelaties te verkennen aan de hand van minimale vormen, gladde oppervlakken en geometrische composities om zodoende kleuren te activeren in synchronistische flows, noot voor noot en beat voor beat.’ Ben je het eens met deze beschrijving van je tekenproces? En zo ja, waar komt het idee van 'sampling' vandaan?
Danielle illustreerde de manier waarop ik kleur gebruik in mijn tekeningen. Toen ze het atelier binnenkwam zag ze de werken voor de tentoonstelling bij rodolphe janssen in Brussel als visueel bewegende beelden; een proces dat je op auditief niveau zou kunnen vergelijken met het ‘samplen’ van muziek, de ene noot na de andere. Ik houd van deze relatie tussen beeld en geluid. Ik las ergens dat 'geometrie de muziek is waar we met onze ogen naar luisteren'. Geschiedenis vind ik belangrijk. Je kunt de toekomst niet tegemoet zien zonder kennis van het verleden, in goede en slechte zin. ‘Sampling’ in de muziek is een manier om het verleden te erkennen en er iets nieuws mee te doen. Dat is de normale loop der dingen.
Je zegt ergens dat je abstractie gebruikt om je bezig te houden met de nabije toekomst. Wat bedoel je daar precies mee?
Mijn schilderijen zijn in zekere zin een blauwdruk van onze culturele diversiteit. Ik gebruik weliswaar abstracte beelden, maar het gesprek eromheen is een reflectie op de wereld waarin we leven. De wereld is multicultureel, iets wat ik omarm en koester. En de diversiteit zal alleen maar toenemen. In de loop der tijd zullen culturen zich alleen maar meer vermengen. Dat zijn de lagen die zitten in mijn schilderijen. Ik heb het gevoel dat men nog steeds verwacht dat zwarte kunstenaars figuratief werk maken. Maar het culturele debat waaraan ik deel neem is altijd in ontwikkeling, en juist de abstractie in mijn werk biedt mij de mogelijkheid mee te evolueren met ons collectief bewustzijn over wie wij zijn. Zwarte kunstenaars kunnen figuratief en abstract werk maken, dat maakt niks uit. Ik houd van kunst die de tijdsgeest overstijgt en over honderd jaar nog relevant is. Kunst waarvan je niet meteen kunt zeggen wanneer het gemaakt is. Figuratieve kunst bevat vaak details die verwijzen naar iets tijdelijks, zoals mode of vervoersmiddelen, waardoor het snel gedateerd is. Abstractie gaat veel verder. Ik houd van tijdloosheid. En ik wil dat mijn eigen werk, mijn kunstcarrière, een inspiratiebron is voor toekomstige generaties, zoals kunstenaars uit vorige generaties een inspiratiebron zijn voor mij. Zou houden we het wiel draaiende.
Waar ben je momenteel mee bezig?
In maart is mijn werk te zien op Art Paris en in april op Art Brussels, in beide gevallen in de stand van Rodolphe Janssen, en verder werk ik aan een groepstentoonstelling die in april plaatsvindt in Kopenhagen.
Brooklin A. Soumahoro, Untitled (Lightning Field Drawing (push/pull)) I.M.LF.PNK.1.22, 2022, rodolphe janssen
